GUROWO GM. NIECHANOWO. DZIEJE WSI I JEJ MIESZKAŃCÓW.
Gurowo jest niewielką miejscowością położoną we wschodniej części gminy Niechanowo, nad niewielkim ciekiem wodnym zwanym Unią. Wieś leży około 12 kilometrów od Gniezna i należy do najstarszych osad tej części Ziemi Gnieźnieńskiej. Jej historia sięga średniowiecza i nierozerwalnie związana jest z rodem Gurowskich herbu Wczele, dawną parafią Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny oraz kultem Matki Bożej Gurowskiej.
Obecnie Gurowo liczy niespełna stu mieszkańców, zachowując spokojny, rolniczy charakter. O bogatej przeszłości miejscowości przypominają pozostałości dawnego cmentarza, miejsce po nieistniejącym kościele oraz liczne źródła historyczne dokumentujące dzieje wsi na przestrzeni ponad sześciu stuleci.
Najdawniejsze ślady osadnictwa
Historia osadnictwa na terenie Gurowa sięga znacznie dalej niż pierwsze wzmianki pisane. Badania archeologiczne wykazały obecność śladów osadnictwa z epoki kamienia, okresu kultury łużyckiej i pomorskiej, wczesnego średniowiecza oraz czasów nowożytnych.
W XX wieku podczas prac ziemnych prowadzonych przy budowie fundamentów odkryto również trzy ludzkie szkielety. Znalezisko zostało zgłoszone przez pracowników miejscowego Państwowego Gospodarstwa Rolnego.
Średniowieczne początki
Pierwsza znana wzmianka o Gurowie pochodzi z 1397 roku. W średniowieczu miejscowość stanowiła własność rycerskiego rodu Wczelów, którego jedna z linii przyjęła nazwisko od nazwy wsi, dając początek rodzinie Gurowskich herbu Wczele.
Na początku XV wieku w źródłach pojawiają się przedstawiciele miejscowej szlachty, między innymi Wojsław z Gurowa oraz jego żona Małgorzata. Przed 1443 rokiem właścicielem Gurowa był Marcin Gurowski, wikariusz gnieźnieński, posiadający również dobra w Drachowie, Skiereszewie, Cielimowie i Królikowie.
Przez cały XV i XVI wiek Gurowo pozostawało w rękach licznych przedstawicieli rodu Gurowskich. Księgi sądowe ziemi gnieźnieńskiej odnotowują liczne transakcje kupna i sprzedaży ziemi, podziały majątkowe oraz związki rodzinne łączące Gurowskich z okoliczną szlachtą.
Dawna parafia i kościół Nawiedzenia NMP
Najważniejszym obiektem dawnego Gurowa był kościół pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Świątynia została prawdopodobnie ufundowana przez rodzinę Gurowskich pod koniec XIV lub na początku XV wieku.
Z opisu zawartego w „Liber Beneficiorum” Jana Łaskiego wynika, że kościół posiadał własną chrzcielnicę, cmentarz oraz pełnił funkcje parafialne dla mieszkańców Gurowa, Cielimowa i Drachowa. Przy świątyni znajdował się dom wikarego oraz zabudowania związane z obsługą parafii.
W 1520 roku kościół został podporządkowany parafii św. Wawrzyńca w Gnieźnie. Mimo tego przez kolejne stulecia pozostawał ważnym miejscem życia religijnego okolicznych mieszkańców.
Szczególną sławę przynosił mu cudowny obraz Matki Boskiej Gurowskiej, otaczany lokalnym kultem i przyciągający wiernych z okolicznych miejscowości.
W pierwszej połowie XVIII wieku stara świątynia uległa zniszczeniu. W 1743 roku wzniesiono nowy drewniany kościół, który według tradycji ufundował miejscowy owczarz Jan Paluch. Budowla przetrwała do 1885 roku, kiedy została zniszczona przez pożar. Nigdy już jej nie odbudowano, a cudowny obraz przeniesiono do kościoła św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Żydowie.
Kościół Nawiedzenia NMP i cmentarze w Gurowie
Właściciele majątku
W kolejnych stuleciach Gurowo przechodziło w ręce wielu rodzin szlacheckich. Po Gurowskich właścicielami dóbr byli między innymi Iwieńscy, Wierzbińscy, Malczewscy, Kurnatowscy oraz Chełmiccy.
W XVIII wieku wieś należała do rodziny Kurnatowskich, a następnie została nabyta przez rodzinę Chełmickich, która przez wiele dziesięcioleci odgrywała ważną rolę w życiu gospodarczym i społecznym okolicy.
Około 1813 roku majątek przejął Piotr Chełmicki, sędzia ziemski gnieźnieński. W połowie XIX wieku właścicielami zostali jego potomkowie, a następnie Bolesław Chełmicki i jego żona Izabela z domu Grimm.
Pod koniec XIX wieku majątek obejmował ponad 200 hektarów gruntów. Prowadzono tu nowoczesne gospodarstwo rolne specjalizujące się między innymi w hodowli bydła oraz produkcji mleka.
Po śmierci Bolesława Chełmickiego dobra nabył Stanisław Mikulski, a następnie Artur Glenck. Na początku XX wieku właścicielami zostali Aleksander i Andrzej Szczepkowscy, którzy rozwijali produkcję rolną, hodowlę koni oraz uprawę nasienną.
Po II wojnie światowej majątek został przejęty przez Skarb Państwa, a na jego terenie utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne.
Dzieje majątku i właścicieli Gurowa (1397–1945)
Dawny dwór
Przez wiele lat centrum majątku stanowił dwór otoczony parkiem. Budynek był siedzibą kolejnych właścicieli Gurowa i jednym z najważniejszych obiektów we wsi.
Po II wojnie światowej, podobnie jak wiele innych dworów w regionie, popadł w ruinę i został ostatecznie rozebrany. Do naszych czasów nie zachował się.
Cmentarz w Gurowie
Najcenniejszą pamiątką po dawnej parafii pozostaje nieczynny cmentarz katolicki położony na skraju wsi. Nekropolia funkcjonowała przez kilka stuleci, a ostatnie pochówki odbywały się jeszcze w latach sześćdziesiątych XX wieku.
Na cmentarzu zachowały się grobowce rodzin Chełmickich i Szczepkowskich oraz pojedyncze nagrobki dawnych mieszkańców. W grobowcu rodziny Chełmickich spoczęło kilkadziesiąt osób związanych z historią Gurowa, Żydowa i okolicznych majątków ziemskich.
Nekropolia stanowi obecnie jeden z najcenniejszych zabytków historycznych miejscowości oraz ważne świadectwo jej wielowiekowych dziejów.
Zmarli i pochowani w Gurowie w świetle Tek Dworzaczka
Współczesność
Dzisiejsze Gurowo jest spokojną miejscowością o rolniczym charakterze. Choć nie zachował się dawny kościół ani dwór, wieś nadal posiada wyjątkowo bogatą historię. Przypominają o niej dawne dokumenty, zachowany cmentarz oraz pamięć o rodach, które przez stulecia kształtowały dzieje tej części Ziemi Gnieźnieńskiej.
Poznając historię Gurowa, odkrywamy dzieje jednej z najstarszych miejscowości gminy Niechanowo, której przeszłość nierozerwalnie związana jest z rodem Gurowskich, dawną parafią maryjną oraz wielowiekowym dziedzictwem kulturowym regionu.
Kalendarium dziejów Gurowa
Nie wszystkie wydarzenia z dziejów Gurowa zapisały się spokojnie. Dawna prasa odnotowała kradzieże, konflikty i inne zdarzenia, które trafiały na łamy kronik policyjnych i sądowych. Poznaj kryminalną stronę historii wsi i sprawy, którymi przed laty żyli jej mieszkańcy.
