Gurówko – dzieje wsi i jej mieszkańców

Gurówko jest niewielką miejscowością położoną w centralnej części gminy Niechanowo, około 10 kilometrów od centrum Gniezna. Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku wieś liczyła około 200 mieszkańców. W ostatnich dekadach miejscowość należy do najszybciej rozwijających się osad w gminie, a liczba ludności systematycznie rośnie.

Początki Gurówka sięgają późnego średniowiecza. Wieś powstała jako wydzielona część pobliskiego Gurowa i przez stulecia występowała w źródłach pod nazwami „Gurowo Mniejsze”, „Małe Gurowo” lub „Mniejsze Gurowo”. Pierwsza znana wzmianka o miejscowości pochodzi z 1491 roku, choć dokumenty sądowe wskazują, że osada funkcjonowała już wcześniej jako odrębna część dóbr gurowskich.

Jedna z najstarszych wzmianek dotyczących późniejszego Gurówka pochodzi z 1480 roku. Wówczas Andrzej Skierka z Grzybowa dokonał zamiany swoich dóbr z Piotrem Korzbokiem Witkowskim, otrzymując w zamian wieś Mniejsze Gurowo. Dokument ten stanowi najstarsze znane potwierdzenie istnienia miejscowości w źródłach sądowych.

W XVI wieku Gurówko było typową wsią szlachecką położoną w województwie kaliskim i powiecie gnieźnieńskim. Właścicielami poszczególnych części majątku byli przedstawiciele rodów Gurowskich, Łosockich, Drachowskich oraz innych rodzin związanych z okoliczną szlachtą. Zachowane księgi sądowe dokumentują liczne transakcje kupna, sprzedaży i dziedziczenia części wsi.

W 1516 roku Katarzyna, wdowa po Jakubie Gurowskim zwanym Siejką, sprzedała Wincentemu Gurowskiemu połowę swoich praw do Mniejszego Gurowa. Trzy lata później Wincenty Gurowski sprzedał Janowi Łosockiemu trzecią część wsi wraz z kolejnymi prawami majątkowymi. W następnych dziesięcioleciach dochodziło do dalszego skupowania rozproszonych części majątku przez poszczególne gałęzie rodu Gurowskich.

Szczególnie ważna była transakcja z 1566 roku, kiedy Wawrzyniec Gurowski sprzedał Piotrowi Łosockiemu odziedziczone części Gurówka za znaczną kwotę 2200 złotych polskich. Dokument ten pokazuje, że miejscowość posiadała już wówczas dużą wartość gospodarczą.

Według rejestru poborowego z 1564 roku Gurówko, występujące pod nazwą Gurowo Małe, należało do Piotra Łosockiego i Grzegorza Gurowskiego. Każdy z nich posiadał po jednym łanie ziemi oraz trzech zagrodników, co wskazuje na niewielkie rozmiary osady.

W XVII wieku właściciele Gurówka często się zmieniali. W 1590 roku Piotr Trębiński wraz z żoną Zofią wydzierżawili wieś Jakubowi Łubie, a w 1624 roku Wojciech Trębiński sprzedał Gurówko Jakubowi Kęsickiemu i Annie Jerzykowskiej za 7700 złotych polskich. W drugiej połowie stulecia wieś znalazła się w rękach rodziny Słupskich. W 1688 roku Maciej Trębiński i Barbara Chwaliszewska sprzedali Gurówko Mikołajowi Słupskiemu za 8600 złotych.

W XVIII wieku miejscowość pozostawała własnością kolejnych rodzin szlacheckich. W źródłach pojawiają się Słupscy, Daleszyńscy, Sarnowscy, Kaniewscy, Malczewscy, Kurnatowscy i Dobrogoyscy. W 1735 roku Gurówko zostało sprzedane Michałowi Sarnowskiemu przez rodzinę Daleszyńskich, a kilka lat później odnotowano jego śmierć. W 1788 roku dziedzicami wsi byli Mikołaj i Marcjanna Dobrogoyscy.

Na początku XIX wieku właścicielami majątku byli kolejno Feliks Cetkowski oraz rodzina Młodzianowskich. W źródłach z tego okresu pojawiają się również Korytowscy i Jarantowscy jako dzierżawcy majątku.

Według „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1881 roku Gurówko liczyło 9 domów i 97 mieszkańców, z których zdecydowaną większość stanowili katolicy. Folwark obejmował wówczas około 236 hektarów gruntów i należał do Józefa Majewskiego.

Istotnym wydarzeniem było przejęcie majątku przez Niemiecką Komisję Kolonizacyjną w 1906 roku. Zakupiono wówczas około 284 hektary ziemi, które następnie podzielono pomiędzy niemieckich kolonistów. Do 1909 roku utworzono trzynaście nowych gospodarstw osadniczych. Na mapach z początku XX wieku miejscowość występowała pod niemiecką nazwą Elisenhain.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Gurówko pozostało miejscowością rolniczą. Po II wojnie światowej majątki ziemskie zostały poddane reformie rolnej, a wieś weszła w nowy etap swoich dziejów.

Obecnie Gurówko jest jedną z dynamiczniej rozwijających się miejscowości gminy Niechanowo. O jego wielowiekowej historii przypominają zachowane dokumenty sądowe, księgi metrykalne oraz dawne mapy, dzięki którym można prześledzić dzieje mieszkańców i właścicieli wsi od późnego średniowiecza po czasy współczesne.

Odkryj dzieje Gurówka

Chcesz dowiedzieć się więcej o historii miejscowości? Zapoznaj się z poniższymi artykułami poświęconymi właścicielom majątku, kolonizacji niemieckiej, dawnym mieszkańcom oraz najważniejszym wydarzeniom z dziejów Gurówka.