Dzieje majątku i właścicieli Gurowa (1397–1945)
Historia Gurowa jest nierozerwalnie związana z dziejami miejscowego majątku ziemskiego. Przez ponad pięć stuleci wieś pozostawała własnością kolejnych pokoleń rodzin szlacheckich i ziemiańskich, które kształtowały jej rozwój gospodarczy, religijny i społeczny. Początkowo związana była z rodem Gurowskich herbu Wczele, od których przejęła swoją nazwę, a w późniejszych wiekach przechodziła w ręce wielu znanych wielkopolskich rodzin ziemiańskich.
Początki rodu Gurowskich
Najstarsza wzmianka o Gurowie pochodzi z 1397 roku. Wieś była wówczas własnością rycerskiego rodu Wczelów, którego jedna z gałęzi przyjęła nazwisko od nazwy miejscowości. W źródłach z początku XV wieku pojawiają się przedstawiciele rodziny Gurowskich, należący do lokalnej szlachty związanej z ziemią gnieźnieńską.
W 1426 roku odnotowano Wojciecha z Gurowa, a przed 1443 rokiem właścicielem miejscowości był Marcin Gurowski, wikariusz gnieźnieński. W tym czasie rodzina posiadała również dobra w Drachowie, Cielimowie, Skiereszewie i Królikowie.
W XV wieku majątek był stopniowo dzielony pomiędzy kolejnych członków rodu. W dokumentach pojawiają się Jan, Andrzej, Mikołaj, Wawrzyniec i Stanisław Gurowscy. Częste działy rodzinne, sprzedaże części majątku i zabezpieczenia posagów doprowadziły do rozdrobnienia własności.
Podziały i sprzedaże majątku
W drugiej połowie XV wieku część Gurowa znalazła się w rękach Piotra Korzboka Witkowskiego. W 1467 roku Jan Sowa z Gurowa sprzedał mu część swoich dóbr, a w ślad za nim podobne transakcje przeprowadzili inni przedstawiciele rodu.
W kolejnych latach właścicielami części majątku byli między innymi Korzbokowie, Grzybowscy zwani Siejkami oraz Potrzymowscy. Pomimo licznych zmian własnościowych Gurowscy nadal zachowywali znaczną część rodzinnego majątku.
Na przełomie XV i XVI wieku wieś pozostawała podzielona pomiędzy kilka gałęzi rodziny. Dokumenty sądowe wspominają o licznych sporach majątkowych, sprzedażach gruntów oraz małżeństwach zawieranych z przedstawicielami okolicznej szlachty.
Gurowscy w XVI wieku
W XVI wieku rodzina nadal odgrywała ważną rolę w życiu okolicy. W źródłach pojawiają się między innymi Jakub, Mikołaj, Jan, Maciej, Wawrzyniec i Marcin Gurowscy.
Szczególnie istotną postacią był Melchior Gurowski, który pod koniec XVI i na początku XVII wieku skupił znaczną część rozdrobnionych dóbr. Jeszcze w rejestrach poborowych z początku XVII wieku majątek figuruje jako własność rodziny Gurowskich.
To właśnie przedstawiciele tego rodu byli fundatorami miejscowego kościoła Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny oraz przez wiele pokoleń sprawowali patronat nad świątynią.
Nowi właściciele
W kolejnych stuleciach dobra gurowskie stopniowo przechodziły w ręce innych rodzin szlacheckich. Wśród właścicieli pojawiają się między innymi Iwieńscy, Sarnowscy i Kurnatowscy.
W 1774 roku wieś została sprzedana Teresie Trąmpczyńskiej, wdowie po Ignacym Kurnatowskim. Był to kolejny etap zmian własnościowych, które doprowadziły do przejęcia majątku przez rodzinę Chełmickich.
Gurowo pod rządami Chełmickich
Na początku XIX wieku właścicielami Gurowa zostali Chełmiccy. Około 1813 roku Jakub Chełmicki przekazał majątek swojemu synowi Piotrowi Chełmickiemu, sędziemu ziemskiemu gnieźnieńskiemu.
Rodzina ta odegrała wyjątkowo ważną rolę w historii miejscowości. To właśnie z jej działalnością związany jest największy rozwój majątku w XIX wieku.
Piotr Chełmicki i jego żona Paulina z Müntzbergów mieszkali w Gurowie przez wiele lat. Na miejscowym cmentarzu do dziś zachował się rodzinny grobowiec, w którym spoczęło kilkadziesiąt osób związanych z rodziną.
Po Piotrze właścicielem został jego syn Bolesław Chełmicki. Za jego czasów majątek należał do najlepiej prowadzonych gospodarstw w okolicy.
Dwór i folwark
Centrum majątku stanowił dwór otoczony parkiem. Chociaż dokładna data jego budowy nie jest znana, wiadomo, że w XIX wieku był siedzibą właścicieli Gurowa i administracyjnym centrum całego folwarku.
Majątek obejmował rozległe grunty orne, łąki i pastwiska. W latach osiemdziesiątych XIX wieku posiadał ponad 200 hektarów powierzchni. Prowadzono tu hodowlę bydła rasy holenderskiej oraz produkcję mleka.
Pod koniec XIX wieku działała również cegielnia. Gospodarstwo należało do nowoczesnych jak na swoje czasy i stanowiło ważny ośrodek gospodarczy dla okolicznych mieszkańców.
Po śmierci Bolesława Chełmickiego w 1892 roku majątek nabył jego administrator Stanisław Mikulski.
Ostatni właściciele Gurowa
W 1894 roku Gurowo zostało zakupione przez Artura Glencka. Nowy właściciel kontynuował rozwój gospodarstwa rolnego i utrzymał jego wysoki poziom produkcji.
Na początku XX wieku dobra przeszły w ręce rodziny Szczepkowskich. Aleksander Szczepkowski, a następnie jego syn Andrzej prowadzili nowoczesne gospodarstwo specjalizujące się w hodowli bydła mlecznego, hodowli koni oraz produkcji nasiennej.
W 1907 roku w majątku utrzymywano 21 koni, 63 sztuki bydła oraz 39 świń. W okresie międzywojennym specjalizowano się również w hodowli koni szlachetnej półkrwi.
Rodzina Szczepkowskich pozostawała właścicielem Gurowa do II wojny światowej.
Koniec majątku ziemskiego
Po zakończeniu wojny majątek został przejęty przez Skarb Państwa. W 1946 roku utworzono tu Państwowe Gospodarstwo Rolne, kończąc tym samym ponad pięćsetletnią historię prywatnej własności ziemskiej w Gurowie.
Dwór, który przez pokolenia stanowił centrum życia gospodarczego i społecznego miejscowości, nie przetrwał powojennych zmian. Z czasem został rozebrany, a po dawnym założeniu dworskim pozostały jedynie nieliczne ślady w krajobrazie.
Dziedzictwo dawnych właścicieli
Choć dwór i większość zabudowań folwarcznych nie zachowały się do naszych czasów, pamięć o dawnych właścicielach Gurowa wciąż jest żywa. Przypominają o nich dokumenty historyczne, zachowany cmentarz z grobowcami Chełmickich i Szczepkowskich oraz historia miejscowego kościoła fundowanego przez Gurowskich.
Dzieje majątku gurowskiego są jednocześnie historią całej miejscowości – od średniowiecznej siedziby rycerskiego rodu Wczelów, przez szlachecki folwark i ziemiańskie gospodarstwo, aż po państwowe gospodarstwo rolne powstałe po II wojnie światowej.
