DRACHOWO GM. NIECHANOWO. DZIEJE WSI I JEJ MIESZKAŃCÓW

Drachowo to jedna z najstarszych miejscowości gminy Niechanowo, położona około 14 kilometrów na południowy wschód od Gniezna. Choć współcześnie jest niewielką wsią liczącą około 150 mieszkańców, jej dzieje sięgają średniowiecza, a ślady obecności człowieka na tym terenie są znacznie starsze. Przez stulecia była siedzibą licznego rodu drobnoszlacheckiego, od którego wywodzi się nazwisko Drachowskich. Zachowane źródła – od dokumentów średniowiecznych, przez księgi sądowe, rejestry poborowe i księgi parafialne, aż po dawną prasę – pozwalają odtworzyć historię miejscowości na przestrzeni ponad sześciu wieków.

Najdawniejsze ślady osadnictwa

Historia Drachowa rozpoczyna się na długo przed pierwszymi wzmiankami pisanymi. Na terenie miejscowości odkryto kamienny toporek kultury ceramiki sznurowej, datowany na schyłek neolitu lub początek epoki brązu. Stanowiska archeologiczne zarejestrowane w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski potwierdzają również istnienie osad z wczesnego i późnego średniowiecza oraz okresu nowożytnego.

Dogodne położenie na żyznych glebach Równiny Gnieźnieńskiej sprzyjało rozwojowi osadnictwa od najdawniejszych czasów.

Średniowieczne początki Drachowa

Najstarsza znana wzmianka o Drachowie pochodzi z 1377 roku. Już na początku XV wieku wieś była siedzibą licznej drobnej szlachty, a jej mieszkańcy regularnie uczestniczyli w życiu sądowym ziemi gnieźnieńskiej i pyzdrskiej.

Analiza średniowiecznych Rot sądowych pozwoliła znacznie rozszerzyć wiedzę o najstarszych mieszkańcach miejscowości. Między 1402 a 1433 rokiem w źródłach pojawiają się między innymi Wojciech, Andrzej, Jaszek, Teodoryk, Dobiesław, Mikołaj, Albert, Paweł, Jakub, Piotr, Tomasz, Dobrogost, Jan, Stanisław oraz Jachna z Drachowa. Większość z nich występowała jako świadkowie w sprawach majątkowych, granicznych i spadkowych rozpatrywanych przed sądami ziemskimi.

Źródła ukazują Drachowo jako typową wielkopolską wieś drobnoszlachecką, w której funkcjonowało jednocześnie wiele gałęzi tego samego rodu. W dokumentach pojawiają się również przydomki rodowe, między innymi Romeja oraz Niemczewicz, świadczące o wykształceniu się odrębnych linii rodzinnych już w pierwszej połowie XV wieku.

Najbardziej aktywnymi przedstawicielami miejscowej szlachty byli Andrzej z Drachowa, notowany od 1402 do 1417 roku, Albert z Drachowa występujący w źródłach od 1407 do 1433 roku oraz Mikołaj z Drachowa, wzmiankowany w latach 1405–1418. Tak liczna reprezentacja świadczy o znacznym rozdrobnieniu własności już na początku XV wieku.

Właściciele i dzieje majątku w Drachowie (XV–XX w.)

Ród Drachowskich i wieś wielu właścicieli

W drugiej połowie XV i w XVI wieku liczba źródeł gwałtownie wzrasta. Drachowo pozostawało w rękach licznych przedstawicieli rodu Drachowskich, którzy od nazwy miejscowości przyjęli swoje nazwisko.

Dokumenty wymieniają zarówno mężczyzn, jak i kobiety należące do rodu – właścicieli, współdziedziców, spadkobierców oraz uczestników działów rodzinnych. Poszczególne gałęzie rodziny zawierały małżeństwa z przedstawicielami okolicznych rodów z Malczewa, Grzybowa, Mikołajewic, Cielimowa, Gurowa czy Goczałkowa, tworząc rozległą sieć powiązań rodzinnych.

Wieś podzielona była na liczne części majątkowe, określane nazwami takimi jak Drachowo Romiejewo, Wyszakowo, Kopciowo, Syrowe czy Kośmidrowe. Nie były to odrębne miejscowości, lecz części jednego Drachowa pozostające w rękach różnych współwłaścicieli.

Od drobnej szlachty do dużego majątku

XVI wiek był okresem licznych sprzedaży, zamian i podziałów rodzinnych. Zachowane księgi sądowe pokazują codzienne życie miejscowej szlachty – spory o granice, podziały spadków, zapisy posagowe oraz sprzedaż poszczególnych części majątku.

Przełom nastąpił w drugiej połowie XVI wieku, kiedy Krzysztof Iwiński z Tomic rozpoczął systematyczny wykup rozdrobnionych części Drachowa należących do różnych gałęzi rodu Drachowskich. Proces ten zapoczątkował stopniową koncentrację własności i zakończył wielowiekową dominację miejscowej drobnej szlachty.

Szczegółową historię właścicieli, podziałów majątkowych i przemian własnościowych przedstawia odrębne opracowanie „Właściciele i dzieje majątku w Drachowie (XV–XX w.)”.

Drachowo w XVII i XVIII wieku

Na początku XVII wieku miejscowość nadal pozostawała podzielona pomiędzy kilku właścicieli. Rejestry poborowe wymieniają między innymi części Romiejowo i Kopciów należące do Malczewskich, Karszewskich, Skrzetuskich oraz Iwińskich.

Z czasem Drachowo weszło w skład większego kompleksu dóbr niechanowskich. W 1782 roku cały klucz niechanowski został zakupiony przez Stefana Garczyńskiego, a losy Drachowa przez następne dziesięciolecia były związane właśnie z tym majątkiem.

Pod zaborem pruskim

Po rozbiorach Polski wieś znalazła się pod panowaniem pruskim. Zachowała rolniczy charakter, choć stopniowo zmieniała się jej struktura własnościowa i narodowościowa.

W połowie XIX wieku właścicielką majątku była Teresa Potulicka. W 1846 roku Drachowo liczyło 15 domów i 123 mieszkańców. Pod koniec XIX wieku wzrósł udział ludności niemieckiej, co było następstwem prowadzonej przez państwo pruskie polityki kolonizacyjnej.

Przed marcem 1905 roku miejscowy folwark został sprzedany Niemieckiej Komisji Kolonizacyjnej, a znaczna część gruntów trafiła w ręce niemieckich osadników.

Mieszkańcy w okresie międzywojennym

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Drachowo ponownie znalazło się w granicach państwa polskiego. W 1930 roku wieś liczyła około 153 mieszkańców. Funkcjonował tu wiatrak należący do Edwarda Sydowa oraz warsztat kołodziejski prowadzony przez M. Cichockiego. Podobnie jak w innych wsiach regionu, podstawą utrzymania mieszkańców pozostawało rolnictwo.

Tragiczne lata okupacji

Jesienią 1939 roku Drachowo dotknęły represje niemieckiego okupanta. Wśród ofiar znaleźli się Mieczysław Kujawa, Marian Mizerka, Edward Murch, Edward Osiński oraz Czesław Szymkowski. Większość z nich została zamordowana podczas masowych egzekucji przeprowadzonych w Dalkach pod Gnieznem.

Wydarzenia te na trwałe zapisały się w historii miejscowości i pozostają jednym z najtragiczniejszych rozdziałów jej dziejów.

Kalendarium dziejów Drachowa.

Drachowo współcześnie

Po II wojnie światowej dawne majątki ziemskie zostały przejęte przez państwo, a wieś zachowała swój rolniczy charakter. W 2021 roku liczyła 152 mieszkańców.

Współczesne Drachowo jest spokojną wielkopolską miejscowością, której bogata historia wciąż odkrywana jest dzięki badaniom archiwalnym. O lokalnej tradycji przypomina legenda o smoku drachowskim, upamiętniona figurą stojącą przy świetlicy wiejskiej.

Kronika kryminalna Drachowa

Dawne kroniki i gazety zachowały ślady wydarzeń, które na krótko zakłócały spokój mieszkańców Drachowa. Kradzieże, pożary, tragiczne wypadki i sprawy sądowe ukazują mniej znane oblicze historii tej niewielkiej wielkopolskiej wsi. Poznaj autentyczne wydarzenia sprzed lat i przekonaj się, że nawet w małych miejscowościach rozgrywały się historie, o których mówiła cała okolica.