Dzieje majątku i właścicieli Drachowa

Drachowo należy do najstarszych miejscowości ziemi gnieźnieńskiej. Przez kilka stuleci wieś pozostawała siedzibą licznego rodu Drachowskich, który przyjął nazwisko od nazwy miejscowości. Zachowane dokumenty pozwalają prześledzić dzieje własności niemal nieprzerwanie od XV wieku, ukazując proces przechodzenia od rozdrobnionej własności drobnoszlacheckiej do dużego majątku ziemskiego.

Ród Drachowskich

Najstarsze zachowane wzmianki o mieszkańcach i właścicielach Drachowa pochodzą z pierwszej połowy XV wieku. Już w 1443 roku źródła wymieniają Wojciecha z Drachowa, który dokonał zamiany dóbr z Mikołajem Paczynowskim. W tym samym okresie pojawiają się również Andrzej i Wojciech z Drachowa.

Dokumenty pokazują, że wieś była siedzibą licznego rodu Drachowskich. W źródłach spotykamy także kobiety wywodzące się z tej rodziny: Annę, Barbarę i Małgorzatę Drachowskie (1449), Katarzynę Drachowską (1467), Elżbietę, żonę Wyszaka Drachowskiego (1445), Helenę, żonę Wojciecha Drachowskiego (1470), czy Barbarę, żonę Jana Drachowskiego Syrowego (1482).

Zachowane zapisy pokazują, że przedstawiciele rodu zawierali małżeństwa z rodzinami z Malczewa, Grzybowa, Mikołajewic, Gurowa, Cielimowa i wielu innych okolicznych miejscowości, tworząc rozbudowaną sieć powiązań rodzinnych.

Wieś wielu właścicieli

Już w XV wieku Drachowo było silnie rozdrobnione własnościowo. Poszczególne części należały do różnych gałęzi rodu Drachowskich oraz rodzin spokrewnionych lub skoligaconych z miejscową szlachtą.

W źródłach pojawiają się nazwy poszczególnych działów majątkowych:

• Drachowo Wietrzychowo,
• Drachowo Wyszakowo,
• Drachowo Romiejewo,
• Drachowo Kopciowo,
• Drachowo Syrowe,
• Drachowo Kośmidrowe.

Nie były to odrębne wsie, lecz części jednej miejscowości pozostające w rękach różnych właścicieli.

Dla odróżnienia poszczególnych gałęzi rodu używano przydomków. W dokumentach występują między innymi Drachowscy: Wietrzychowie, Romiejowie, Kopcie, Kośmidrowie, Syrowi i Lisowie.

Spory, działy i sprzedaże

Liczne dokumenty z XVI wieku ukazują codzienne życie drobnej szlachty. W 1511 roku odnotowano spór pomiędzy braćmi Michałem i Jakubem Drachowskimi o dom i dwór w Drachowie. W kolejnych latach pojawiają się działy rodzinne, zapisy posagowe, sprzedaże części pól oraz wymiany gruntów.

W źródłach występują między innymi:

• Michał Drachowski Wietrzych,
• Jakub Drachowski Syrowy,
• Maciej Drachowski Kopeć,
• Wojciech Drachowski Kośmider,
• Jan Drachowski Romieja,
• Marcin Drachowski Lis.

Dokumenty pokazują, że poszczególne części wsi były stale dzielone, sprzedawane i zastawiane. W efekcie liczba współwłaścicieli pozostawała bardzo duża.

Początek koncentracji majątku

Przełom nastąpił w drugiej połowie XVI wieku.

W latach 1562–1570 Krzysztof Iwiński z Tomic rozpoczął systematyczne wykupywanie części Drachowa należących do różnych gałęzi rodu Drachowskich.

Sprzedawali mu swoje dobra między innymi:

• Walenty Drachowski Wietrzych,
• Marcin Drachowski Lis,
• Wojciech Drachowski Kopeć,
• Maciej Drachowski Kopeć,
• Maciej Drachowski Syrowy,
• Wojciech Drachowski Golemowski.

Proces ten trwał kilka lat i objął znaczną część miejscowości. Szczególnie ważna była transakcja z 1570 roku, kiedy Maciej Drachowski Syrowy sprzedał Krzysztofowi Iwińskiemu Drachowo Wyszakowo wraz ze Skrodami za 4000 złotych.

Był to początek końca wielowiekowej dominacji drobnej szlachty w Drachowie.

Drachowo na początku XVII wieku

Rejestr poborowy województwa kaliskiego z lat 1618–1620 pokazuje, że mimo postępującej koncentracji własności wciąż funkcjonowały dawne części majątkowe.

W Romiejewie odnotowano folwarki należące do Jana Malczewskiego, Stanisława Skrzetuskiego oraz Wawrzyńca i Macieja Karszewskich. W Drachowie Kopciowym wymieniono natomiast Krzysztofa Iwińskiego jako właściciela pół łana ziemi.

Źródło pokazuje ostatni etap funkcjonowania dawnych działów rodowych wywodzących się jeszcze ze średniowiecznych podziałów majątkowych.

Od Iwińskich do właścicieli dóbr niechanowskich

W XVII wieku Drachowo przeszło kolejno w ręce Iwińskich, Rożnowskich i Mańkowskich. Coraz częściej występowało już jako część większych kompleksów majątkowych obejmujących również sąsiednie wsie.

Najpóźniej w XVIII wieku weszło w skład dóbr niechanowskich.

W 1782 roku Stefan Garczyński nabył od spadkobierców Skórzewskich cały klucz niechanowski obejmujący między innymi Niechanowo, Żelazkowo, Mikołajewice, Potrzymowo, Nową Wieś i Drachowo. Wartość transakcji wyniosła ponad 292 tysiące złotych polskich.

Od tego czasu losy miejscowości były związane przede wszystkim z historią majątku niechanowskiego.

XIX i XX wiek

W połowie XIX wieku właścicielką majątku była Teresa Potulicka. Według danych z 1846 roku Drachowo liczyło 15 domów i 123 mieszkańców.

Na początku XX wieku miejscowy folwark został sprzedany Niemieckiej Komisji Kolonizacyjnej. W rezultacie część gruntów przejęli niemieccy osadnicy, a struktura własnościowa miejscowości uległa znacznym zmianom.

Po odzyskaniu niepodległości Drachowo ponownie znalazło się w granicach państwa polskiego. Po II wojnie światowej dawne majątki ziemskie zostały przejęte przez państwo, a wieś przyjęła współczesny charakter rolniczej miejscowości.

Dziedzictwo Drachowskich

Najbardziej charakterystycznym elementem historii Drachowa pozostają dzieje rodu Drachowskich. Przez co najmniej trzy stulecia kolejne pokolenia tej rodziny współtworzyły historię miejscowości, pozostawiając po sobie setki zapisów w księgach sądowych. Dzięki nim Drachowo należy dziś do najlepiej udokumentowanych pod względem własnościowym miejscowości gminy Niechanowo.

Powrót do strony głównej Drachowa.