Historia Malczewa sięga znacznie dalej niż pierwsze wzmianki zapisane na kartach średniowiecznych dokumentów. Ślady odkryte przez archeologów wskazują, że człowiek pojawiał się na tych terenach już wiele stuleci wcześniej. Dopiero jednak źródła pisane pozwalają poznać nazwiska dawnych mieszkańców i właścicieli, wielkość wsi, jej gospodarkę oraz przemiany miejscowego majątku.

Poniższe kalendarium prowadzi przez najważniejsze wydarzenia z dziejów Malczewa – od śladów pradziejowego osadnictwa, poprzez czasy Malczewskich, Kaliszkowskich, Krasickich i Ponińskich, aż po upadek ziemiańskiego majątku i rozbiórkę dworu.

Pradzieje – osadnictwo na długo przed powstaniem wsi

Przed naszą erą – pierwsze ślady osadnictwa

Badania archeologiczne prowadzone w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski wykazały na terenie Malczewa ślady osadnictwa związane z kulturą łużycką oraz kulturą przeworską.

Odkryto również pozostałości osadnictwa z okresu wczesnego i późnego średniowiecza oraz czasów nowożytnych.

Znaleziska te nie oznaczają jeszcze ciągłego istnienia wsi Malczewo od pradziejów, dowodzą jednak, że teren dzisiejszej miejscowości był wykorzystywany przez człowieka na długo przed pojawieniem się jej nazwy w źródłach pisanych.

Średniowiecze – początki Malczewa w źródłach

1389 – jedna z podawanych dat pierwszej wzmianki

Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej podaje, że Malczewo było wzmiankowane już w 1389 roku.

Na obecnym etapie badań nie udało się jednak odnaleźć dokumentu pozwalającego jednoznacznie potwierdzić treść tej wzmianki. Datę należy więc traktować jako informację pochodzącą z opracowania, wymagającą dalszej weryfikacji źródłowej.

1402 – kolejna data pojawiająca się w literaturze

Konstanty Jan Hładyłowicz w pracy Zmiany krajobrazu i rozwój osadnictwa w Wielkopolsce od XIV do XIX wieku podawał rok 1402 jako datę wzmianki o Malczewie.

Również w tym przypadku warto zachować ostrożność, dopóki nie zostanie wskazany dokument źródłowy, do którego odwoływał się autor.

Około 1427 – Elżbieta z Malczewa

Pierwszą pewną wzmianką odnalezioną przez nas bezpośrednio w regestach ksiąg sądowych jest zapis dotyczący Elżbiety z Malczewa.

Występuje ona w sprawie z Bartłomiejem, Maciejem, Katarzyną i Wichną z Łagiewnik.

Dokument potwierdza istnienie Malczewa jako szlacheckiej miejscowości w pierwszej połowie XV wieku.

1443 – Stefan z Malczewa

W źródłach występuje Stefan z Malczewa, uczestniczący w transakcji dotyczącej dóbr w Wysokiej i Stawianach w powiecie gnieźnieńskim.

Zapis pokazuje, że miejscowi dziedzice posiadali lub nabywali ziemię również poza samym Malczewem.

1451 – Girzman zwany Naderszą

Girzman zwany Naderszą z Malczewa, wraz z Mikołajem, Małgorzatą, Anną i Dorotą, sprzedał Jakuszowi z Malczewa za 30 grzywien część ziemi określaną jako płosa Graboszewska.

Dokument jest świadectwem znacznego rozdrobnienia własności w średniowiecznej wsi.

XV wiek – kształtowanie się nazwiska Malczewskich

Od nazwy rodzinnej miejscowości zaczęło kształtować się nazwisko Malczewski.

W tradycji heraldycznej miejscowych Malczewskich wiązano z herbem Abdank. Nie każdą osobę określaną wcześniej jako „z Malczewa” można jednak automatycznie uznać za członka jednej linii tego rodu.

1488 – Barbara, córka Macieja Malczewskiego

Stanisław i Wincenty Karsowscy oraz małoletni Wojciech z Karsowa zobowiązali się spłacić długi obciążające dobra w Malczewie i Karsowie, które przypadły im po śmierci Barbary, córki zmarłego Macieja Malczewskiego.

Zapis pokazuje, w jaki sposób poprzez dziedziczenie części Malczewa przechodziły w ręce innych rodzin.

Początek XVI wieku – trzy szlacheckie siedziby

Około 1520 – Malczewo w Liber beneficiorum Jana Łaskiego

Źródło kościelne odnotowało w Malczewie między innymi:

trzy szlacheckie siedziby – tres curiae nobilium.

Wieś była więc podzielona pomiędzy kilku dziedziców i nie stanowiła jeszcze jednego zwartego majątku.

Malczewo należało do parafii Jarząbkowo, a część świadczeń dziesięcinnych związana była z kościołem w Odrowążu.

XVI wiek – Malczewscy skupują dobra

1531 – Kośmidrowie Malczewscy

W źródłach pojawia się Jan, syn zmarłego Mikołaja Kośmidra, dziedzic w Malczewie, wraz z bratem Wojciechem.

Bracia posiadali części Malczewa i Drachowa.

W tym samym roku Maciej Malczewski zabezpieczył na swoich dobrach w Malczewie, Wypęczynie i Kawieczynie posag przyszłej żony Katarzyny Klunowskiej.

1534 – podział dóbr Karsowskich

Bracia Bartłomiej i Andrzej Karsowscy dokonali podziału majątku.

Bartłomiej otrzymał między innymi połowę Malczewa, połowę Wypęczyna oraz części Karsowa i Drachowa.

1535 – związki Malczewskich z Drachowem

Wojciech Malczewski Kośmider zabezpieczył posag żony Anny Drachowskiej na dobrach, które miały mu przypaść w Malczewie i Drachowie.

1538 – część Malczewa oddana w wyderkaf

Jan Malczewski „Kośmider” zobowiązał się przekazać Maciejowi Malczewskiemu swoją część dziedziczną Malczewa w formie wyderkafu.

1539 – sprzedaż części rodowych

Jan Malczewski Kośmider sprzedał Maciejowi Malczewskiemu swoją część ojczystą i macierzystą w Malczewie za 100 złotych.

1543 – kolejna część trafia do Macieja Malczewskiego

Wojciech Kośmider Malczewski wraz z żoną Anną Drachowską sprzedał Maciejowi Malczewskiemu część dziedziczną Malczewa za 100 złotych.

1544 – Karsowscy sprzedają połowę Malczewa

Bartłomiej Karsowski i Małgorzata ze Słomowskich sprzedali połowę Malczewa i Wypęczyna Mikołajowi Kambłowskiemu za 500 grzywien.

Z transakcji wyłączono część określoną w źródle jako Kaźmirkowska.

1550 – Maciej Malczewski skupuje kolejne dobra

Mikołaj Kambłowski sprzedał Maciejowi Malczewskiemu swoje części w osiadłym Malczewie i pustym Wypęczynie za 700 grzywien.

Był to ważny etap procesu skupiania rozdrobnionych wcześniej części wsi w rękach Malczewskich.

1565 – obraz gospodarczy Malczewa

Według rejestru poborowego we wsi znajdowało się około:

6 łanów ziemi kmiecej, 3 zagrodników, karczma oraz wiatrak.

Malczewo było wówczas wsią rolniczą z rozwiniętym podstawowym zapleczem gospodarczym.

1567 – Marcin Malczewski

Marcin Malczewski zabezpieczył na połowie dóbr w Malczewie i pustym Wypęczynie 900 złotych posagu swojej żony Jadwigi.

XVII wiek – Malczewscy nadal dziedzicami

1610 – dobra przechodzą na kolejne pokolenie

Marcin Malczewski przekazał dziedziczne części Malczewa, Drachowa i pustego Wypęczyna swoim synom:

Andrzejowi i Maciejowi Malczewskim.

1611 – Wojciech Malczewski

Wojciech Malczewski zabezpieczył na części Malczewa, Drachowa i Wypęczyna posag żony Katarzyny Żychlińskiej.

1614 – rodzinne podziały

Wojciech Malczewski, syn Marcina, przekazał swoje części Malczewa, Drachowa i Wypęczyna bratu Maciejowi.

Wartość dóbr w rodzinnym rozliczeniu określono na 4000 złotych polskich.

1618–1620 – Malczewo w rejestrze poborowym

Rejestr poborowy województwa kaliskiego potwierdza dalsze funkcjonowanie Malczewa jako wsi szlacheckiej i stanowi kolejny punkt pozwalający śledzić jej strukturę gospodarczą w początkach XVII wieku.

1646 – Bartłomiej Malczewski

Bartłomiej Malczewski, syn Jana, posiadał części Malczewa, Drachówka i pustego Wypęczyna – zarówno odziedziczone po ojcu, jak i zakupione od braci Piotra i Marcina.

Na dobrach zabezpieczył posag żony Ewy z Lisieckich.

1690 – Ignacy Malczewski

Ignacy Malczewski oddał Malczewo Świętosławowi Sulczyńskiemu za sumę 10 000 złotych polskich.

1693 – koniec epoki Malczewskich

Ignacy z Malczewa Malczewski, syn Bartłomieja Malczewskiego i Marianny Wyrzyskiej, sprzedał:

Malczewo, Drachówko i Twierdzino

Krzysztofowi Gorzewskiemu, cześnikowi chełmińskiemu, za 60 000 złotych polskich.

Po kilku stuleciach Malczewscy przestali być właścicielami swojej rodowej miejscowości.

Gorzewscy i Kaliszkowscy

1694–1698 – rodzinne rozporządzenia Gorzewskich

Krzysztof Gorzewski dokonywał kolejnych rozporządzeń dotyczących Malczewa, Drachówka i Twierdzina na rzecz swoich synów.

W 1697 roku Wojciech Gorzewski zastawił Malczewo Wojciechowi Sojeckiemu za 5000 złotych polskich na okres jednego roku.

1701 – sprzedaż dóbr Kaliszkowskim

Gorzewscy sprzedali kompleks obejmujący Malczewo, Drachówko i Ćwierdzin Samuelowi Kaliszkowskiemu.

Cena wyniosła 62 000 złotych polskich.

Rozpoczął się trwający przez znaczną część XVIII wieku okres związku Malczewa z rodziną Kaliszkowskich.

1723 – narodziny Domicelli Heleny Kaliszkowskiej

W Malczewie urodziła się Domicella Helena, córka Franciszka Kaliszkowskiego i Zofii z Zakrzewskich.

1732 – Popłońscy w Malczewie

W miejscowych metrykach odnotowano narodziny Fabiana, syna Macieja i Doroty Popłońskich.

Metryki zaczynają odsłaniać nie tylko dzieje właścicieli, ale również ludzi związanych z funkcjonowaniem wsi i majątku.

1734 – narodziny Piotra Kaliszkowskiego

W Malczewie ochrzczono Piotra, syna Franciszka i Anny Kaliszkowskich.

Wśród osób uczestniczących w ceremonii znalazł się Jakub Działyński, kasztelanic brzesko-kujawski.

1742–1746 – rodziny związane z Kaliszkowskimi

Metryki parafii Jarząbkowo odnotowują w Malczewie dzieci rodzin Rudzkich oraz Koszkowskich związanych poprzez małżeństwa z Kaliszkowskimi.

1762 – śmierć ekonoma majątku

W Malczewie zmarł Gabriel Sawicki, ekonom malczewskiego majątku.

To jedno z pierwszych bezpośrednich świadectw funkcjonowania administracji folwarcznej.

1763–1764 – rodzina ekonoma Rulewicza

W Malczewie rodziły się dzieci Franciszka Rulewicza, miejscowego ekonoma, i jego żony Anny.

1771 – śmierć Józefa Lewandowskiego

W wieku około 60 lat zmarł Józef Lewandowski, określony w metryce jako neofita, czyli osoba, która przyjęła chrześcijaństwo.

1772 – śmierć kolejnego ekonoma

Zmarł Szymon Domański, ekonom w Malczewie.

1784 – Piotr Rubin Kaliszkowski i rozległe dobra

Dokument hipoteczny określa Piotra Rubina Kaliszkowskiego jako podkomorzego nadwornego królewskiego oraz dziedzica między innymi:

Ćwierdzina, Malczewa, Drachówka i Przyborowa.

Malczewo było wówczas częścią większego kompleksu majątkowego.

1784 – posesorzy i administratorzy

W metrykach pojawiają się osoby związane z zarządzaniem dobrami, między innymi rodzina Łędzkich i Głębockich.

1797 – Ignacy Wyszyński

Jako posesor dóbr Malczewo występował Ignacy Wyszyński.

Zmarł 14 czerwca 1797 roku w wieku około 76 lat i został pochowany u gnieźnieńskich minorytów.

31 grudnia 1797 – małżeństwo wdowy po posesorze

Petronella z Jaraczewskich Wyszyńska, wdowa i dożywotnia użytkowniczka Malczewa, poślubiła Michała Urbanowskiego.

XIX wiek – od posesorów do Krasickich i Ponińskich

1803 – Malczewo na mapie

Wieś i majątek są widoczne na mapach z początku XIX wieku, pozwalających odtworzyć ówczesne rozmieszczenie zabudowy i dróg.

1803 – śmierć pasterza Józefa Olszewskiego

W metryce parafialnej odnotowano śmierć około 70-letniego Józefa Olszewskiego, określonego jako pastor pecudum – pasterz trzody.

To drobny, ale ciekawy ślad codziennego życia mieszkańców dawnego Malczewa.

1808 – ślub Kajetana Modlibowskiego

W Malczewie zawarli małżeństwo Kajetan Modlibowski i Wiktoria Prądzyńska.

Modlibowski związany był z miejscowym majątkiem jako posesor.

1809 – śmierć Józefa Modlibowskiego

W Malczewie zmarł Józef Modlibowski, posesor dóbr, mąż Ludwiki z Prądzyńskich.

1813 – ślub służących dworskich

Franciszek Michał Krzemieniewski poślubił Ludwikę Józefę Przyjemską. Oboje zostali określeni jako osoby służące przy dworze w Malczewie.

To jedno z ciekawszych świadectw istnienia społeczności skupionej wokół miejscowej siedziby ziemiańskiej.

1816 – Jan Krasicki właścicielem majątku

Według dokumentacji ksiąg gruntowych właścicielem Malczewa został Jan Krasicki.

Rozpoczął się okres związku majątku z rodziną Krasickich.

1818–1823 – dzieci Krasickich rodzą się w Malczewie

Metryki odnotowują narodziny kolejnych dzieci Jana Krasickiego i Sylwii Zuzanny, między innymi:

Wincentego Ignacego Jana,
Gabriela Jana Nepomucena Marcjana,
Marcjana Kajetana,
Julii Władysławy Nepomuceny.

Potwierdza to, że Malczewo było rzeczywistą siedzibą rodziny właścicieli.

1829 – śmierć Ignacego Antoniego Krasickiego

Zmarł trzyletni syn Jana i Sylwii Krasickich.

1834 – narodziny bliźniąt

W rodzinie Krasickich urodzili się bliźniacy Józef i Kazimierz.

1843 – Sylwia Zuzanna Krasicka

W księgach gruntowych jako właścicielka majątku występowała Sylwia Zuzanna Krasicka.

1845 – Malczewo przechodzi do Ponińskich

Majątek znalazł się w rękach Leokadii Ponińskiej z domu Grabowskiej i jej męża Aleksandra Bolesława hrabiego Ponińskiego.

1846 – 157 mieszkańców

Malczewo liczyło:

14 domów i 157 mieszkańców.

Związane z dobrami Drachówko składało się z jednego domu zamieszkanego przez 27 osób.

29 września 1846 – narodziny Hieronima Kazimierza Ponińskiego

W Malczewie urodził się syn Bolesława Ponińskiego i Leokadii z Grabowskich.

Około połowy XIX wieku – kształtowanie parku

Na ten okres datowane jest zasadnicze założenie parku krajobrazowego przy dworze.

Park stał się integralną częścią rozwijającej się siedziby ziemiańskiej.

1863 – Witold Poniński

W dokumentacji własnościowej jako właściciel Malczewa występuje Witold Poniński.

1875 – majątek przechodzi w obce ręce

Prasa poznańska informowała, że liczące 3127 mórg dobra Malczewo przeszły w ręce niemieckie.

Była to jedna z najważniejszych zmian w XIX-wiecznych dziejach majątku.

1884 – 211 mieszkańców

Malczewo wraz z Drachówkiem liczyło:

15 domów i 211 mieszkańców, wszyscy byli katolikami.

Aż 104 osoby określono jako analfabetów.

1888 – mapa majątku

Mapa z końca XIX wieku pokazuje rozwinięty zespół dworsko-folwarczny:

dwór pośród parku,
drogi dojazdowe,
stawy,
ogród,
zabudowania gospodarcze.

1890 – Schwerinowie

Według dokumentacji ksiąg gruntowych majątek przejęli major hrabia Fryderyk Schwerin i Waldemar Schwerin.

Malczewo występowało w okresie pruskim również pod nazwą Friedrichstein.

XX wiek – ostatnie lata majątku

Początek XX wieku – stopniowe zaniedbanie parku

Według późniejszych wspomnień rodzinnych właściciel związany ze Schwerinami nie mieszkał stale w Malczewie i przyjeżdżał głównie na polowania.

Park miał stopniowo zarastać i tracić dawny reprezentacyjny charakter.

Informację tę należy traktować jako przekaz wspomnieniowy.

1926 – Malczewo i Karsewo w książce adresowej gospodarstw

Książka adresowa gospodarstw rolnych województwa poznańskiego wykazuje wspólnie Malczewo i Karsewo, liczące około 800 hektarów.

Przy dobrach wymienieni zostali:

Stefan Frankowski i Bartłomiej Chełmicki.

Dokładny charakter ich praw do majątku wymaga dalszej weryfikacji w księgach wieczystych.

Lata 20. XX wieku – park wymaga odnowienia

Według relacji zachowanej w dokumentacji konserwatorskiej park był w tym czasie mocno zaniedbany i zarośnięty.

18 października 1929 – Marian Rudolf Bülow

Do księgi wieczystej jako właściciel Malczewa wpisany został Marian Rudolf Bülow.

Rozpoczął się ostatni okres prywatnego majątku ziemskiego.

Lata 30. XX wieku – porządkowanie parku

Przeprowadzono prace porządkowe i nowe nasadzenia.

Dawny ogród częściowo przekształcono w sad.

Przed dworem znajdował się kolisty podjazd z klombem, przy drogach sadzono drzewa, krzewy ozdobne i kwiaty, między innymi lilie.

Park otrzymał część charakteru, który zachował do wybuchu wojny.

1930 – 232 mieszkańców

Według danych z okresu międzywojennego Malczewo liczyło około 232 mieszkańców.

1939 – park zachowany

Późniejsza dokumentacja konserwatorska określała stan parku w chwili wybuchu II wojny światowej jako niezniszczony.

1940 – wysiedlenie właścicieli

Według dokumentacji konserwatorskiej rodzina Bülowów została wysiedlona z Malczewa przez niemieckie władze okupacyjne.

Koniec wojny i kres dawnego majątku

Styczeń 1945 – wydarzenia końca wojny

Według miejscowego przekazu w Malczewie miało dojść do śmierci kilkunastu Niemców, którzy ukryli się w jednym z budynków majątku i podjęli walkę z nadchodzącymi żołnierzami radzieckimi.

Ze względu na charakter przekazu wydarzenie to wymaga dalszego potwierdzenia w niezależnych źródłach archiwalnych.

6 września 1946 – reforma rolna

Majątek Malczewo przeszedł na własność Skarbu Państwa.

Ziemię rozparcelowano.

Był to ostateczny koniec wielowiekowej historii Malczewa jako prywatnego majątku ziemskiego.

Po 1945 – nowa organizacja gospodarstwa

Na części dawnych dóbr funkcjonowała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna.

Dawne zabudowania dworskie i folwarczne zaczęto wykorzystywać do nowych celów.

1957 – park zdewastowany

Dokumentacja konserwatorska określała stan dawnego parku jako zdewastowany.

Stara oficyna dworska była jeszcze użytkowana – mieściły się w niej pomieszczenia związane z działalnością gospodarczą.

1963 – gospodarstwo w strukturach PGR

Miejscowe gospodarstwo zostało włączone do Kombinatu PGR Żydowo.

Około 1964–1965 – rozbiórka dworu

Zdewastowany dwór w Malczewie został rozebrany.

Wraz z nim z krajobrazu zniknęło dawne centrum majątku, którego historia sięgała co najmniej początku XIX wieku, a być może wyrastała ze znacznie starszej tradycji miejscowych siedzib szlacheckich.

23 stycznia 1985 – park wpisany do rejestru zabytków

Pozostałości dawnego parku dworskiego objęto ochroną konserwatorską.

Park wpisano do rejestru zabytków pod numerem:

1993/A.

Współczesny wykaz Narodowego Instytutu Dziedzictwa określa chronologię założenia jako XIX wiek z przekształceniami z lat 30. XX wieku.

2021 – 184 mieszkańców

Malczewo liczyło 184 mieszkańców.

W latach 1998–2021 liczba ludności zmniejszyła się o około 31,3 procent.

Dawny dwór już nie istnieje. Najważniejszym materialnym świadkiem ziemiańskiej przeszłości pozostają resztki historycznego parku, stawy i fragmenty dawnego układu przestrzennego.

---

Źródła i materiały do dziejów Malczewa

Najważniejsze grupy źródeł to:

• Teki Dworzaczka – Regesty Biblioteki Kórnickiej PAN – księgi grodzkie i ziemskie z Gniezna, Poznania, Kościana, Pyzdr i Konina oraz metrykalia parafii Jarząbkowo i innych parafii. To podstawowe źródło do dziejów Malczewskich, Gorzewskich, Kaliszkowskich, dawnych posesorów oraz mieszkańców wsi.
• Jan Łaski, Liber beneficiorum Archidioecesis Gnesnensis – niezwykle ważne źródło do obrazu Malczewa na początku XVI wieku, w tym informacji o szlacheckich siedzibach, gospodarstwach i świadczeniach kościelnych.
• Rejestry poborowe województwa kaliskiego z XVI i początku XVII wieku – pozwalają odtworzyć strukturę gospodarczą wsi: liczbę łanów, zagrodników, funkcjonowanie karczmy i wiatraka oraz zmiany zachodzące w kolejnych dziesięcioleciach.
• Atlas Historyczny Polski – Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI wieku – pomocny przy interpretacji danych podatkowych i struktury osadniczej.
• Konstanty Jan Hładyłowicz, Zmiany krajobrazu i rozwój osadnictwa w Wielkopolsce od XIV do XIX wieku, 1932 – źródło informacji o jednej z podawanych dat najstarszej wzmianki o miejscowości.
• Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej – zawiera informacje o wzmiance z 1389 roku, dawnych związkach własnościowych oraz wynikach Archeologicznego Zdjęcia Polski.
• Archeologiczne Zdjęcie Polski (AZP) – źródło informacji o śladach osadnictwa kultury łużyckiej, przeworskiej, średniowiecznej i nowożytnej na terenie Malczewa.
• J.A. Bobrowicz, Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego, 1846 – dane o liczbie domów i mieszkańców Malczewa oraz Drachówka w połowie XIX wieku.
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. V, 1884 – dane statystyczne i administracyjne dotyczące Malczewa w XIX wieku.
• Prasa XIX-wieczna, w tym „Dziennik Poznański” – informacje o sprzedaży majątku i przejściu Malczewa w ręce niemieckie w 1875 roku.
• Książka adresowa gospodarstw rolnych województwa poznańskiego, 1926 – dane dotyczące majątku Malczewo–Karsewo, jego powierzchni oraz osób związanych z gospodarstwem.
• Księga Adresowa Polski, 1930 – dane dotyczące miejscowości w okresie międzywojennym.
• Dokumentacja Narodowego Instytutu Dziedzictwa i dawne materiały konserwatorskie – informacje o historii własnościowej, dworze, oficynie, parku, jego układzie przestrzennym, stanie zachowania oraz powojennych losach zespołu. Współczesny rejestr potwierdza wpis parku pod nr 1993/A z 23 stycznia 1985 roku.
• Dawne mapy topograficzne i katastralne – szczególnie mapy z początku XIX wieku, końca XIX wieku i okresu międzywojennego, pozwalające prześledzić rozwój folwarku, parku, dróg, stawów i zabudowy.
• Księgi hipoteczne, gruntowe i wieczyste Sądu w Gnieźnie – kluczowe dla dokładnego ustalenia kolejności właścicieli majątku w XVIII–XX wieku. Szczególnie cenny jest dokument z 1784 roku wymieniający Piotra Rubina Kaliszkowskiego jako dziedzica Malczewa i innych dóbr.
• Relacje rodzinne i materiały zebrane podczas dokumentacji konserwatorskiej – pomocne przy rekonstrukcji wyglądu majątku w okresie międzywojennym, lecz wymagające odróżnienia od informacji potwierdzonych dokumentami urzędowymi.

Powrót do strony głównej Malczewa.