Ród Karszewskich – najdawniejsi właściciele wsi
Nazwisko Karszewskich nierozerwalnie związane jest z dziejami Karsewa. Wszystko wskazuje na to, że był to ród drobnoszlachecki, który przyjął nazwisko od nazwy miejscowości i przez stulecia pozostawał związany z tą częścią ziemi gnieźnieńskiej. Choć zachowane źródła nie pozwalają odtworzyć pełnego drzewa genealogicznego rodziny, pozwalają prześledzić losy kilku jej przedstawicieli od XV do XVIII wieku.
Początki rodu
Najstarsze wzmianki o właścicielach Karsewa pochodzą z pierwszej połowy XV wieku. W źródłach z lat około 1440–1442 pojawia się Maciej z Karsewa, a także Wojciech, Jan i Stefan z Karsewa. Występują oni jako przedstawiciele miejscowej szlachty, co dowodzi, że już w tym czasie wieś była podzielona pomiędzy kilka gałęzi jednego rodu.
Karszewscy należeli do grupy drobnej szlachty wielkopolskiej, której majątki często dzielono pomiędzy kolejnych spadkobierców. Zjawisko to prowadziło do powstawania licznych działów rodzinnych i współwłasności.
Wojciech Karszewski i wiatrak w Karsewie
Jednym z najlepiej znanych przedstawicieli rodu był Wojciech Karszewski, wzmiankowany w 1473 roku. W dokumencie zapisanym w księgach ziemskich ustanowił on dla swojej żony Anny oprawę posagu na dobrach w Karsewie. Wśród wymienionych składników majątku znalazły się nie tylko grunty, lecz również wiatrak i plac w Karsewie.
Jest to pierwsza znana wzmianka o wiatraku funkcjonującym we wsi. Co ciekawe, urządzenie to pojawia się ponownie w źródłach ponad sto lat później, co świadczy o jego znaczeniu dla miejscowej gospodarki.
Barbara Karszewska i głośny spór sądowy
Jednym z najbardziej niezwykłych epizodów w dziejach rodziny jest sprawa z około 1494 roku.
Przecław Małachowski został wówczas pozwany przez Wojciecha Karszewskiego za najazd na Karsewo i uprowadzenie Barbary Karszewskiej, określonej jako jego siostra stryjeczna. Wraz z nią zabrano także dwadzieścia grzywien srebra oraz ruchomości należące do kobiety.
Nie wiadomo, czy było to rzeczywiste porwanie, czy też ucieczka za zgodą Barbary, którą rodzina próbowała później zakwestionować przed sądem. Sam fakt wniesienia sprawy pokazuje jednak, że Karszewscy należeli do rodzin posiadających majątek wart obrony na drodze prawnej.
Kolejne pokolenia
Pod koniec XV wieku źródła wspominają kolejnych przedstawicieli rodu.
W 1492 roku Stanisław Karszowski zabezpieczył posag swojej żonie Katarzynie na części dóbr w Karsewie. W 1509 roku Wojciech Karszewski uczynił podobny zapis dla swojej małżonki Katarzyny, córki Wojciecha Wyszakowskiego.
Rok później pojawia się Łukasz Karszewski, syn Stanisława. Występując także w imieniu swojego brata Jakuba, dokonał rozliczeń związanych z wiatrakiem znajdującym się we wsi.
Dokument ten potwierdza, że wiatrak pozostawał własnością rodziny przez co najmniej kilka pokoleń.
Karszewscy i Gałczyńscy
W XVI wieku znaczenie rodu zaczęło stopniowo maleć.
W 1562 roku Małgorzata Słomowska, wdowa po Bartłomieju Karszewskim, wraz z synem Stanisławem zobowiązała się sprzedać Maciejowi Gałczyńskiemu trzecią część Karsewa. Był to początek procesu przechodzenia części majątku w ręce innej rodziny.
Mimo to Karszewscy nadal pozostawali znaczącymi właścicielami. Rejestr poborowy z 1564 roku wymienia Walentego Karszewskiego, który posiadał 3,5 łana ziemi kmiecej, karczmę oraz zagrodnika.
Jeszcze w 1576 roku rodzina zachowała część majątku. Dopiero pod koniec XVI wieku większą rolę zaczęli odgrywać Gałczyńscy.
Powrót Karszewskich w źródłach XVII wieku
Choć mogłoby się wydawać, że ród utracił już swoje znaczenie, rejestr podatkowy z lat 1618–1620 pokazuje coś zupełnie innego.
Właścicielami części Karsewa byli wówczas Wawrzyniec i Maciej Karszewscy, którzy posiadali dwa łany osiadłe, łan pusty oraz zagrodnika. Oznacza to, że mimo sprzedaży części dóbr przedstawiciele rodu nadal mieszkali we wsi i zachowali część rodzinnego majątku.
Ostatni znani dziedzice
W źródłach z XVIII wieku pojawiają się kolejni przedstawiciele rodziny.
W 1694 roku odnotowano narodziny Zofii, córki Stanisława Karszewskiego, dziedzica Karsewa. W 1706 roku wspomniany został kolejny Stanisław Karszewski jako właściciel części dóbr.
Najpóźniejszą znaną wzmianką o rodzie jest dokument z 1723 roku, w którym Franciszek Karszewski, syn Stanisława, występuje jako dziedzic Karsewa i zabezpiecza posag swojej żonie Teresie Kraśnickiej.
Po tym czasie nazwisko Karszewskich znika ze źródeł dotyczących właścicieli miejscowości.
Dziedzictwo rodu
Choć Karszewscy nie należeli do najpotężniejszych rodów Wielkopolski, przez kilka stuleci odgrywali ważną rolę w dziejach swojej rodzinnej miejscowości. To właśnie od nich wieś wzięła swoją historyczną nazwę, a ich obecność można prześledzić w źródłach od XV do XVIII wieku.
Historia Karszewskich jest zarazem historią wielu wielkopolskich rodzin szlacheckich – właścicieli niewielkich majątków, których losy przez wieki splatały się z dziejami jednej wsi. Dzięki zachowanym dokumentom możemy dziś odtworzyć przynajmniej część tej zapomnianej historii.
