Dwór i majątek w Karsewie
Historia majątku ziemskiego w Karsewie sięga co najmniej początku XVI wieku. Już w „Liber beneficiorum” arcybiskupa Jana Łaskiego, sporządzonym około 1520 roku, wspomniano o istniejącym we wsi folwarku, z którego dziesięcina trafiała do kościoła św. Jakuba w Niechanowie. Oznacza to, że funkcjonowało tu gospodarstwo dworskie stanowiące centrum zarządzania okolicznymi gruntami.
Karszewscy i Gałczyńscy
W XVI wieku Karsewo pozostawało własnością kilku rodzin szlacheckich. Najstarszymi znanymi właścicielami byli Karszewscy, którzy przyjęli nazwisko od nazwy miejscowości. W źródłach pojawiają się już w XV wieku, a ich przedstawiciele należeli do miejscowej drobnej szlachty.
W 1564 roku wieś była podzielona pomiędzy Walentego Karszewskiego i Macieja Gałczyńskiego. Karszewski posiadał część wsi wraz z karczmą, natomiast Gałczyński większy dział obejmujący sześć łanów ziemi kmiecej. W kolejnych dziesięcioleciach znaczenie Gałczyńskich rosło. W 1588 roku jako właściciel głównej części Karsewa występuje już Marcin Gałczyński.
Pomimo tego ród Karszewskich nie zniknął całkowicie z miejscowości. Jeszcze w latach 1618–1620 Wawrzyniec i Maciej Karszewscy posiadali część dóbr, podczas gdy Jan Gałczyński był właścicielem większego działu obejmującego pięć łanów ziemi osiadłej. W tym czasie we wsi działał również wiatrak, wzmiankowany już wcześniej w źródłach XV-wiecznych.
Od Krasickich do Pomińskich
Przez długi czas folwark w Karsewie był związany z majątkiem w Malczewie poprzez wspólnych właścicieli.
Według dokumentacji Narodowego Instytutu Dziedzictwa od 1816 roku majątek znajdował się w rękach rodziny Krasickich. Właśnie z tym okresem wiąże się jedna z najbardziej znanych postaci związanych z Karsewem – pułkownik Jan Krasicki, uczestnik wojen napoleońskich i powstania listopadowego.
Jan Krasicki zmarł w Karsewie 31 grudnia 1848 roku. W księgach parafialnych został zapisany jako dziedzic Karsewa. Rodzina Krasickich pozostawała właścicielem majątku do około 1850 roku.
Po śmierci Jakuba Krasickiego dobra przeszły w ręce rodziny Pomińskich. Pomińscy utrzymali majątek przez blisko czterdzieści lat, aż do końca XIX wieku.
Budowa dworu
W połowie XIX wieku wzniesiono istniejący do dziś dwór. Był on siedzibą właścicieli majątku oraz centrum zarządzania gospodarstwem folwarcznym.
Budynek reprezentuje typ niewielkiego dworu ziemiańskiego charakterystycznego dla Wielkopolski. W jego otoczeniu znajdowały się zabudowania gospodarcze obsługujące folwark, w tym stajnie, obory, spichlerze i budynki mieszkalne dla pracowników majątku.
Schwerinowie i Komisja Kolonizacyjna
Około 1890 roku właścicielem majątku został graf Fryderyk Schwerin.
Był to okres nasilonej germanizacji Wielkopolski prowadzonej przez władze pruskie. W 1899 roku dobra karsewskie zostały wykupione przez Pruską Komisję Kolonizacyjną. Instytucja ta zajmowała się wykupem ziemi od polskich właścicieli i osadzaniem na niej niemieckich kolonistów.
Na gruntach przejętych przez Komisję do 1911 roku utworzono dziewiętnaście gospodarstw niemieckich. Była to jedna z największych zmian własnościowych w historii miejscowości.
Rudolf von Bülow
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości jeden z majątków w Karsewie znalazł się w rękach Rudolfa von Bülowa. Był on właścicielem folwarku do 1926 roku.
W tym czasie majątek nadal funkcjonował jako duże gospodarstwo rolne oparte na pracy najemnej oraz nowoczesnych jak na owe czasy metodach uprawy.
Frankowski i Chełmiński
W 1926 roku folwark został zakupiony przez Stefana Frankowskiego i Bartłomieja Chełmińskiego.
Nowi właściciele prowadzili gospodarstwo do wybuchu II wojny światowej. Był to ostatni okres funkcjonowania majątku jako prywatnej własności polskich ziemian przed okupacją niemiecką.
Wojna i czasy powojenne
W czasie okupacji niemieckiej majątek znalazł się pod zarządem niemieckim.
Po zakończeniu wojny został przejęty przez Skarb Państwa. W ramach reformy rolnej ziemia utraciła charakter prywatnej własności ziemiańskiej.
W 1968 roku majątek przejęło Państwowe Gospodarstwo Rolne w Żydowie. W tym okresie dawny folwark został włączony do państwowego systemu gospodarowania ziemią, a część zabudowań gospodarczych dostosowano do nowych funkcji.
Dziedzictwo dawnego majątku
Najważniejszą pamiątką po dawnych właścicielach pozostaje zachowany dwór z połowy XIX wieku. Towarzyszą mu relikty dawnego założenia folwarcznego przypominające o czasach, gdy Karsewo było siedzibą majątku ziemskiego należącego kolejno do Karszewskich, Gałczyńskich, Krasickich, Pomińskich, Schwerinów, Rudolfa von Bülowa oraz Frankowskiego i Chełmińskiego.
Dzieje karsewskiego majątku odzwierciedlają historię całej Wielkopolski – od średniowiecznych rodów rycerskich, przez epokę szlacheckich folwarków i zaborów, aż po reformę rolną i czasy Państwowych Gospodarstw Rolnych.
Folwark w Karsewie obecnie.
