Właściciele i dzieje majątku w Cielimowie od XV do XX wieku

Cielimowo należy do najstarszych miejscowości okolic Gniezna. Początki osady sięgają średniowiecza, a najstarsze wzmianki o niej pojawiają się już około XIII wieku. Jednak dopiero źródła z XV stulecia pozwalają poznać konkretnych właścicieli wsi i prześledzić dzieje miejscowego majątku.

Pierwsi znani właściciele

Najstarsza zachowana wzmianka dotycząca właściciela Cielimowa pochodzi z 1426 roku. W dokumentach sądowych występuje wówczas Piotr Koźla z Cielmowa. Kilkadziesiąt lat później, w 1449 roku, wspomniano Piotra Koskę z Cielimowa.

Kolejne źródła z końca XV wieku wymieniają Wojciecha i Łukasza z Cielmowa, synów Andrzeja zwanego Łączką. Świadczy to o istnieniu miejscowego rodu szlacheckiego, który od nazwy wsi przyjął nazwisko Cielmowskich.

Ród Cielmowskich

W XVI wieku Cielimowo pozostawało przede wszystkim własnością rodziny Cielmowskich. W zachowanych dokumentach pojawiają się Tomasz, Jan, Maciej, Marcin, Andrzej, Łukasz i Wawrzyniec Cielmowscy.

Przedstawiciele rodu zawierali małżeństwa z rodzinami Drachowskich, Budziejewskich, Charzewskich czy Miedźwieckich, a kolejne części majątku przechodziły drogą dziedziczenia, sprzedaży lub podziałów rodzinnych.

W źródłach z pierwszej połowy XVI wieku odnaleźć można liczne transakcje dotyczące części Cielimowa. Pokazują one, że wieś była podzielona pomiędzy kilka gałęzi rodu, co było typowe dla wielkopolskiej szlachty tamtego okresu.

Gurowscy i Żydowscy

Druga połowa XVI wieku przyniosła znaczące zmiany własnościowe. Kolejne części majątku zaczęły przechodzić w ręce rodzin Gurowskich i Żydowskich.

Szczególnie aktywny był Andrzej Żydowski, który skupował udziały należące wcześniej do Cielmowskich i Gurowskich. W efekcie pod koniec XVI wieku znaczna część Cielimowa znalazła się w rękach właścicieli związanych z pobliskim Żydowem.

Jednocześnie w dokumentach często pojawiają się Gurowscy, posiadający dobra zarówno w Gurowie, jak i w Cielimowie. Obie miejscowości pozostawały przez długi czas powiązane gospodarczo i własnościowo.

Radolińscy, Łubowie i Kurnatowscy

W XVII wieku część dóbr cielimowskich należała do rodziny Radolińskich. Zachowane dokumenty wspominają między innymi księdza Kazimierza Radolińskiego, jezuitę, syna Stanisława Radolińskiego i Marianny z Cielmowskich.

Po śmierci Marianny część majątku odziedziczyli potomkowie z jej drugiego małżeństwa z Aleksandrem Łubą. W 1698 roku spadkobiercy sprzedali dobra cielimowskie Andrzejowi Kurnatowskiemu za znaczną kwotę 14 500 złotych polskich.

Transakcja ta pokazuje, że Cielimowo należało wówczas do wartościowych majątków szlacheckich ziemi gnieźnieńskiej.

Wierzbińscy i życie dworu w XVIII wieku

W pierwszej połowie XVIII wieku źródła parafialne często wymieniają rodzinę Wierzbińskich, związaną z miejscowym majątkiem.

W księgach parafii św. Wawrzyńca w Gnieźnie odnajdujemy informacje o Janie, Michale i Dobrogoście Wierzbińskich. Zachowały się także wzmianki o chrztach, ślubach i pogrzebach osób zamieszkujących miejscowy dwór lub związanych z jego otoczeniem.

Dzięki tym zapisom można dostrzec codzienne życie dawnego Cielimowa oraz kontakty miejscowej szlachty z rodzinami zamieszkującymi okoliczne majątki.

Smoleńscy i wielki majątek ziemski

Szczególnie interesujący jest dokument z 1785 roku sporządzony przez Antoniego Piotra Smoleńskiego, cześnika ciechanowskiego.

W swoim rozporządzeniu majątkowym wymienił on Cielimowo obok Żydowa, Jelitowa i Gembarzewa jako część znacznego kompleksu dóbr ziemskich. Dokument ukazuje zarówno wartość majątku, jak i znaczenie Cielimowa w gospodarce okolicznych posiadłości.

Dwa lata później, w 1787 roku, dobra cielimowskie ponownie pojawiają się w dokumentach związanych z podziałem rodzinnego majątku Smoleńskich.

Hulewicze, Chełmiccy i Cybulscy

Na przełomie XVIII i XIX wieku właścicielami lub posesjonatami Cielimowa byli Hulewicze.

W metrykach odnajdujemy Mikołaja Hulewicza i jego żonę Franciszkę z Kaczkowskich. W Cielimowie przyszły na świat ich dzieci: Zofia Stanisława, Katarzyna oraz Józef Kazimierz.

W 1813 roku odnotowano narodziny Mariana Wincentego Cybulskiego. Rodzicami chrzestnymi byli Piotr i Teofila Chełmiccy z pobliskiego Gurowa, co świadczy o bliskich relacjach pomiędzy rodzinami szlacheckimi zamieszkującymi okoliczne majątki.

Cielimowo w XIX wieku

W pierwszej połowie XIX wieku źródła wspominają kolejnych właścicieli związanych z miejscowym majątkiem.

W 1821 roku zmarł Epifaniusz Miaskowski, posesjonat Cielimowa. Dwa lata później odnotowano śmierć Aleksego Chełmickiego.

W drugiej połowie XIX wieku majątek należał do Juliana Raszewskiego i Jadwigi z Węsierskich. Księgi parafialne odnotowują narodziny ich dzieci, co stanowi jedne z ostatnich zachowanych informacji o właścicielach majątku przed końcem stulecia.

Ostatni właściciele przed I wojną światową

Jedna z ostatnich przedwojennych informacji o majątku pochodzi z 1915 roku. „Dziennik Poznański” podał wówczas, że Tadeusz Chrzanowski nabył majątek w Cielimowie około dwóch lat wcześniej, a więc około 1913 roku.

Był to już schyłek epoki wielkich majątków ziemskich, które przez stulecia wywierały znaczący wpływ na życie mieszkańców wsi.

Dziedzictwo dawnych właścicieli

Na przestrzeni wieków Cielimowo należało do wielu rodzin szlacheckich, między innymi Cielmowskich, Gurowskich, Żydowskich, Radolińskich, Łubów, Wierzbińskich, Smoleńskich, Hulewiczów, Chełmickich i Raszewskich.

Choć większość dawnych zabudowań nie przetrwała do naszych czasów, zachowane dokumenty pozwalają odtworzyć dzieje miejscowego majątku i ludzi, którzy przez stulecia kształtowali historię Cielimowa. Są one cennym świadectwem przeszłości jednej z najstarszych miejscowości ziemi gnieźnieńskiej.