Zmarli i pochowani w parafii Jarząbkowo w świetle Tek Dworzaczka
Wybrane zapisy z XVIII i XIX wieku
Księgi metrykalne parafii Jarząbkowo, zachowane dziś w regestach Tek Dworzaczka, pozwalają odtworzyć nie tylko dzieje miejscowych rodzin, lecz także losy dawnych mieszkańców Jarząbkowa, Jelitowa, Czechowa, Czeluścina, Żołczy, Mierzewa, Malczewa, Grotkowa i Żydowa. Wśród wpisów znajdują się zarówno lakoniczne wzmianki o zgonach, jak i zapisy wyjątkowo cenne, zawierające wiek zmarłego, przyczynę śmierci, informacje o koligacjach rodzinnych albo o miejscu pochówku. Poniżej zebrano najciekawsze odnotowane zgony i pochówki związane z parafią.
Dawny cmentarz parafialny znajdował się pierwotnie przy kościele św. Marcina, gdzie przez długi czas grzebano mieszkańców Jarząbkowa i okolicznych wsi należących do parafii. Obecny cmentarz położony poza zwartą zabudową wsi powstał zapewne dopiero w XIX wieku, zapewne w okresie stopniowego odchodzenia od pochówków przykościelnych.
XVIII wiek
1737 – Konstancja i Teresa Przysieccy z Jelitowa
Pod datą 19 września 1737 roku odnotowano wspólny wpis dotyczący Konstancji Przysieckiej z Jelitowa oraz Teresy Przysieckiego, pochowanych w Jarząbkowie. Regest należy do najbardziej zagadkowych zapisów z najstarszej warstwy materiału. W pierwotnym odczycie łatwo o pomyłkę, ponieważ imię Teresa może sugerować kobietę, tymczasem chodzi najpewniej o mężczyznę noszącego imię Terencjusz / Teresy, a więc męża Konstancji. Sam fakt wspólnego pochówku małżonków z jednej wsi jest bardzo interesujący i może wskazywać na śmierć, która nastąpiła w krótkim odstępie czasu.
1769 – Zofia Smoleńska z Jelitowa
W 1769 roku pochowano w Jarząbkowie Zofię, dziewięcioletnią córkę Smoleńskich, określonych w regestach jako podczaszowie haliccy i posesorzy Jelitowa. To jeden z wcześniejszych śladów obecności tej rodziny w dziejach wsi.
1770 – Antonina Smoleńska z Jelitowa
Pod datą 23 maja 1770 roku zapisano zgon Antoniny, trzyletniej córki Smoleńskich z Jelitowa. Wpis potwierdza, że rodzina ta należała do najważniejszych w Jelitowie w drugiej połowie XVIII wieku.
1771 – Marjanna Bąkowska z Gąsiorowskich
W 1771 roku zmarła w Żołczy Marianna Bąkowska z Gąsiorowskich, mająca około 60 lat. Była związana z miejscową szlachtą cząstkową.
1771 – Jadwiga Cywińska z Żołczy
W 1771 roku odnotowano zgon Jadwigi Cywińskiej, liczącej około 70 lat. Wpis należy do starszych świadectw obecności rodziny Cywińskich w Żołczy.
1771 – Stanisław Gliściński z Jarząbkowa
Pod koniec 1771 roku zmarł Stanisław Gliściński, mający około 50 lat. Był związany z Jarząbkowem, a jego nazwisko pojawia się w parafii także przy innych zapisach metrykalnych.
1772 – Marcin Gołębowski z Żołczy
W 1772 roku zmarł Marcin Gołębowski, posesjonat części Żołczy, mający około 90 lat. Tak wysoki wiek czyni ten wpis szczególnie interesującym.
1772 – Szymon Domański z Malczewa
W 1772 roku zmarł Szymon Domański, ekonom w Malczewie. To cenna wzmianka, bo pokazuje obecność w metrykach nie tylko właścicieli dóbr, ale i zarządców folwarcznych.
1776 – Konstanty Rościszewski
W 1776 roku odnotowano zgon Konstantego Rościszewskiego, mającego około 56 lat. Wpis dotyczy osoby związanej z Jarząbkowem.
1777 – Marianna Uleyska z domu Szpotańska
Jeden z najbardziej przejmujących zapisów w całym materiale. 11 maja 1777 roku zmarła Marianna Uleyska z domu Szpotańska, dziedziczka części Żołczy, mająca zaledwie 22 lata. Regest zanotował, że 10 maja urodziła dwie córki, a z trzecim dzieckiem pozostałym w łonie zmarła. Co więcej, zapis dodaje, że 25 maja zmarły także obie dziewczynki. To wyjątkowo mocne świadectwo tragedii porodowej w rodzinie ziemiańskiej.
1778 – Anna Smoleńska z Jelitowa
W 1778 roku pochowano Annę Smoleńską, mającą 14 lat. Była córką rodziny związanej z Jelitowem. To kolejny zgon dziecka lub młodej osoby z rodu Smoleńskich, widocznego w źródłach z tej wsi.
1780 – Joanna Dobrosielska z domu Rzeszotarska
W 1780 roku zmarła Joanna Dobrosielska z Rzeszotarskich, mająca około 50 lat. Jej nazwisko pojawia się również w zapisach małżeństw i chrztów, co wskazuje na istotną pozycję rodziny w parafii.
1793 – Katarzyna Kowalska z Sypniewskich
W 1793 roku pochowano w Mierzewie Katarzynę Kowalską z Sypniewskich, żonę Ludwika Kowalskiego. To jeden z przykładów, gdy regest wyraźnie wskazuje zarówno nazwisko panieńskie, jak i małżonka zmarłej.
1794 – ks. Ignacy Gliściński
Pod datą 23 grudnia 1794 roku odnotowano pochówek księdza Ignacego Gliścińskiego, proboszcza jarząbkowskiego i honorowego kanonika warszawskiego. Zmarł 19 grudnia, mając około 80 lat, z czego aż 34 lata pełnił urząd proboszcza w Jarząbkowie. To jedna z ważniejszych postaci w dziejach parafii końca XVIII wieku.
1797 – Ignacy Wyszyński z Malczewa
W 1797 roku zmarł Ignacy Wyszyński, posesjonat Malczewa, mający około 76 lat. Został pochowany w konwencie minorytów w Gnieźnie, co wyróżnia ten wpis na tle większości pochówków parafialnych.
1798 – Zofia Baranowska z Czechowa
W 1798 roku pochowano Zofię Baranowską, mającą 88 lat. To kolejny przykład długowieczności odnotowanej w metrykach jarząbkowskich.
1799 – Mikołaj z Malczewa
W 1799 roku pochowano Mikołaja, ośmiotygodniowe dziecko Macieja i Karoliny Wierzbińskich z Malczewa. Wpis zawiera uwagę „kaduk”, czyli określenie odnoszące się zapewne do nagłej choroby lub napadu.
1799 – Magdalena Grabowska z Mierzewa
W 1799 roku pochowano w Mierzewie Magdalenę Grabowską, określoną jako nobilis, mającą około 98 lat. Regest wspomina przy niej starość jako przyczynę zgonu. To jedna z najstarszych osób odnotowanych w materiałach z parafii.
XIX wiek
1800 – Józef Dzięgielewski z Mierzewa
W 1800 roku zmarł Józef Dzięgielewski, dawny ekonom w Mierzewie, mający 68 lat. Przyczynę śmierci zapisano jako dolor internus, czyli „ból wewnętrzny”. To jeden z bardziej charakterystycznych dawnych opisów choroby.
1802 – Klementyna Brzozowska z Czechowa
W 1802 roku pochowano Klementynę, roczną córkę Michała Brzozowskiego i Magdaleny ze Szczanieckich, dziedziców Czechowa i Jarząbkowa. Przyczyną śmierci miała być tussis, czyli kaszel.
1802 – Dorota Czaplicka z Jelitowa
Jedna z najbardziej niezwykłych not w całym zbiorze. W 1802 roku zmarła Dorota Czaplicka, ekonomowa z Jelitowa, której przypisano aż 107 lat życia. Przyczynę śmierci określono jako hydropsis, czyli puchlinę wodną. Nawet jeśli wiek został zawyżony, sam wpis należy do najbardziej pamiętnych.
1802 – Joanna Chełmicka z Grotkowa
W 1802 roku zmarła Joanna Chełmicka, mająca 58 lat. Regest podaje jako przyczynę śmierci suchoty. To jedna z wcześniejszych wzmianek łączących Grotkowo z parafią jarząbkowską.
1803 – Józef Olszewski z Malczewa
W 1803 roku pochowano Józefa Olszewskiego, pasterza bydła, mającego około 70 lat. Przyczyną śmierci była starość. Wpis ten dobrze pokazuje, że księgi obejmowały nie tylko właścicieli i posesorów, lecz także ludzi niższego stanu związanych z folwarkami.
1804 – Magdalena Brzozowska ze Szczanieckich
W 1804 roku zmarła Magdalena Brzozowska ze Szczanieckich, dziedziczka Czechowa i Jarząbkowa, mająca 44 lata. Regest zanotował przyczynę zgonu jako dolor stomachi, czyli dolegliwości żołądkowe.
1804 – Józef Kosicki z Jarząbkowa i Czechowa
W tym samym roku zmarł Józef Kosicki, mający 24 lata, syn posesorów Jarząbkowa i Czechowa. Przyczyną śmierci zapisano dolor pedum et ventris – bóle nóg i brzucha. To dość rzadko spotykany, bardziej szczegółowy opis choroby.
1806 – Michał Dubowicz z Żołczy
W 1806 roku pochowano Michała Dubowicza, mającego około 70 lat. Regest jako przyczynę zgonu podał starość.
1806 – Antoni Rozmisłowski z Jelitowa
W 1806 roku zmarł w Jelitowie Antoni Rozmisłowski, trzyletni syn ekonomów miejscowego majątku. Przyczynę śmierci określono jako pustule, zapewne ospę lub inną chorobę wysypkową.
1806 – Barbara Kosicka z Jarząbkowa
Kilka tygodni później zmarła Barbara Kosicka, szesnastoletnia córka Józefa i Anieli Kosickich, posesorów Jarząbkowa. Także przy niej wpisano pustule jako przyczynę śmierci, co może wskazywać na lokalną falę choroby zakaźnej.
1806 – Dominik Przanowski z Czeluścina
W 1806 roku zmarł Dominik Przanowski, dziedzic Czeluścina, mający 64 lata. Przyczynę śmierci określono jako kaszel. Był to przedstawiciel jednej z rodzin silnie związanych z parafią w początkach XIX wieku.
1807 – Piotr Kaliszkowski z Malczewa
W 1807 roku zmarł Piotr Kaliszkowski, dziedzic Malczewa, mający 73 lata. Regest jako przyczynę zgonu podał starość.
1809 – Józef Modlibowski z Malczewa
W 1809 roku zmarł Józef Modlibowski, posesjonat Malczewa, mąż Ludwiki z Prądzyńskich, mający 62 lata. Wpis jest ważny również genealogicznie, ponieważ pozwala powiązać Modlibowskich z rodziną Prądzyńskich.
1811 – Konstancja Kosicka z Mieszkowskich
W 1811 roku zmarła Konstancja Kosicka z Mieszkowskich, mająca zaledwie 24 lata, żona posesora Jarząbkowa. Przyczyną śmierci była pthisis, czyli suchoty. Wpis ten należy do bardziej przejmujących, bo dotyczy młodej kobiety zmarłej u progu dorosłego życia.
1811 – Marianna Suchocka z Jelitowa
W 1811 roku zmarła Marianna, dziesięciomiesięczna córka Andrzeja Suchockiego i Zofii z Roznowskich, posesorskiej rodziny z Jelitowa. To jeden z licznych śladów wysokiej śmiertelności dzieci w tej epoce.
1813 – Antonina Roznowska z Kozłowskich
W 1813 roku zmarła Antonina Roznowska z Kozłowskich, dziedziczka Arcugowa, mająca zaledwie 20 lat. Była żoną Cypriana Michała Roznowskiego. Młody wiek zmarłej każe przypuszczać, że jej śmierć mogła mieć związek z połogiem lub ciężką chorobą, choć sam regest tego nie dopowiada.
1813 – Józefa Kozłowska z Gołeckich
Jeszcze w tym samym roku odnotowano zgon Józefy Kozłowskiej z Gołeckich, wdowy po Jakubie Kozłowskim, mającej 75 lat. Zmarła u swego syna Aleksandra Kozłowskiego, posesora Mierzewa, co jest cenną wskazówką genealogiczną.
1814 – Zofia Dubowiczówna / żona Macieja Gądeckiego
W 1814 roku zmarła w Żołczy Zofia z Dubowiczów Gądecka, około 70-letnia żona Macieja Gądeckiego. Wpis ten łączy dwa rody obecne w tej części parafii.
1815 – Marcin Rogowski z Malczewa
W 1815 roku zmarł Marcin Rogowski, mający 54 lata, przebywający u syna w Malczewie. Regest wyraźnie podaje przyczynę śmierci – suchoty.
1817 – Stanisław Kostka Prądzyński
W 1817 roku zmarł Stanisław Kostka Prądzyński, mąż Marianny z Bronikowskich, były prokurator królewski przy Trybunale Departamentu Poznańskiego. Miał 57 lat i zmarł w Wiatrowie, u krewnych, również na suchoty. Choć nie zmarł w samej parafii, jego wpis pokazuje rozległe powiązania rodzinne miejscowej elity.
1817 – Józefa Roznowska z Kozłowskich
W tym samym roku odnotowano śmierć Józefy Roznowskiej z Kozłowskich, dziedziczki Arcugowa, mającej 22 lata. Regest zawiera ważną uwagę penes partum, co oznacza śmierć przy porodzie. To jeden z najbardziej poruszających zapisów z początku XIX wieku.
1818 – Bolesław Raczyński z Grotkowa
W 1818 roku w Grotkowie pochowano Bolesława Raczyńskiego, siedmiomiesięcznego syna Jana Nepomucena Raczyńskiego i Józefy z Jarochowskich. Przyczyną śmierci miał być ból zębów – określenie dziś zaskakujące, ale spotykane w dawnych księgach przy chorobach niemowląt.
1822 – Maciej Gądecki z Żołczy
W 1822 roku zmarł Maciej Gądecki, mający 83 lata, określony jako inquilinus, a więc mieszkaniec bez własnego gospodarstwa lub komornik. To interesujące, bo wcześniej pojawia się on w metrykach jako mąż Zofii z Dubowiczów.
1823 – Michał Przanowski
W 1823 roku zmarł Michał Przanowski, posesor Polanowa, mąż Józefy z Brzozowskich. Przyczynę śmierci określono jako tabes, czyli wyniszczenie organizmu lub suchoty.
1823 – Jakub Daleszyński z Jarząbkowa
W 1823 roku zmarł Jakub Daleszyński, wdowiec mieszkający u syna w Jarząbkowie, mający 70 lat. Regest podał jako przyczynę febrę, czyli gorączkę.
1823 – Roman Drwęski z Żydowa
W 1823 roku zmarł Roman Drwęski, dziesięcioletni syn Józefa i Heleny z Zakrzewskich Drwęskich. Wpis jest ważny dla dziejów rodziny posesorów Żydowa.
1826 – Józef Drwęski z Żydowa
Trzy lata później zmarł Józef Drwęski, posesjonat Żydowa, mający zaledwie 36 lat. Przyczyną śmierci była hydropsis. Pozostawił wdowę Helenę z Zakrzewskich.
1827 – Antoni Romanowski z Czeszewa
W 1827 roku zmarł Antoni Romanowski, właściciel młyna w Czeszewie, mający 60 lat. Regest jako przyczynę podał morbus putredinis – „chorobę gnilną”, czyli ciężką chorobę prowadzącą do wyniszczenia organizmu.
1828 – Franciszek Świderski
W 1828 roku zmarł Franciszek Świderski, ekonom, przybyły z Młodziejewic, mąż Anny z Katerlów, mający 52 lata. Przyczyną śmierci był paraliż.
1828 – Józefa Przanowska z Trąmpczyńskich
W tym samym roku zmarła Józefa Przanowska z Trąmpczyńskich, wcześniej Zbyszewska, wdowa po Dominiku Przanowskim, dziedzicu Czeluścina. Miała 63 lata i mieszkała u córki Emilii Biedermannowej w Gnieźnie. Przyczyną śmierci była starość. Wpis jest bardzo cenny genealogicznie, bo łączy trzy rodziny: Trąmpczyńskich, Zbyszewskich i Przanowskich.
1828 – Wincenty Jarzyna z Żydowa
W 1828 roku zmarł Wincenty Jarzyna, piętnastoletni syn Józefa Jarzyny i Magdaleny z Gołębiewskich. Przyczyną śmierci była hydropis.
1829 – Wiktoria Cybulska z Grudzińskich
W 1829 roku zmarła Wiktoria Cybulska z Grudzińskich, wdowa po Ignacym Cybulskim, kustoszu lasów żydowskich. Miała 36 lat, a przyczyną śmierci była tabes. Wpis ten dobrze pokazuje, jak często w księgach spotyka się osoby związane z administracją dóbr i lasów.
1829 – Ignacy Antoni Krasicki z Malczewa
W 1829 roku zmarł Ignacy Antoni Krasicki, trzyletni syn Jana i Sylwii z Prądzyńskich Krasickich, dziedziców Malczewa i innych dóbr. To jeden z kilku dziecięcych zgonów w tej rodzinie.
1830 – Jan Krasicki z Malczewa
W 1830 roku zmarł Jan Krasicki, roczny syn tej samej rodziny. Przyczyną śmierci były febra i womity – gorączka oraz wymioty.
1837 – Katarzyna Chrzanowska
W 1837 roku odnotowano zgon Katarzyny Chrzanowskiej, mającej 80 lat. Regest określa ją jako szlachciankę, a przyczynę śmierci podaje po prostu jako starość. Wpis ten może odnosić się do starszego pokolenia rodu związanego później z Jelitowem, Czechowem i Jarząbkowem.
1842 – Jan Masłowski z Kleparza
W 1842 roku zmarł Jan Masłowski, dziedzic dóbr Kleparz, mający 64 lata. Przyczyną śmierci był paraliż.
1845 – Małgorzata Masłowska z Kleparza
W 1845 roku zmarła Małgorzata Masłowska, dziedziczka Kleparza, wdowa, mająca 77 lat i 7 miesięcy. Wpis ten dobrze uzupełnia dzieje rodziny Masłowskich związanej z okolicą.
1855 – Nikodem Koszucki z Czeluścina
W 1855 roku zmarł Nikodem Koszucki, mający 27 lat, syn Cypriana Koszutskiego, posesora Czeluścina. Przyczyną śmierci była phtysis, czyli suchoty.
1855 – Cyprian Koszucki z Czeluścina
Jeszcze w tym samym roku zmarł Cyprian Koszucki, posesor Czeluścina, mający 67 lat. Regest podał przyczynę jako starość. Zestawienie obu wpisów pokazuje rodzinną tragedię, która rozegrała się w krótkim odstępie czasu.
1856 – Felicjan Radoszewski z Czechowa
W 1856 roku zmarł Felicjan Radoszewski, ekonom w Czechowie, mający 64 lata. Przyczyną śmierci była phtysis.
1856 – Stanisław Chrzanowski
Jedna z ważniejszych postaci w XIX-wiecznych dziejach miejscowości należących do parafii. W 1856 roku zmarł Stanisław Chrzanowski, dziedzic Czechowa, Jarząbkowa i Jelitowa, mający 67 lat. Regest jako przyczynę śmierci podaje hydropis. Wpis ten zamyka pewien etap historii rodu, który w pierwszej połowie XIX wieku odgrywał w parafii bardzo istotną rolę.
Późniejsze ślady prasowe
Choć zasadniczy materiał pochodzi z regestów metrykalnych, warto wspomnieć także o późniejszych notach prasowych, które dopełniają dzieje rodzin związanych z Jarząbkowem. W 1883 roku „Dziennik Poznański” informował o śmierci Teodozji Chełmickiej z domu Chrzanowskiej, zmarłej po dłuższej chorobie. W 1906 roku ta sama gazeta podała wiadomość o śmierci Władysława Chrzanowskiego z Czechowa, zaznaczając, że jego pogrzeb odbył się w Jarząbkowie. Widać więc, że miejscowa parafia przez długi czas pozostawała naturalnym miejscem pochówku rodzin związanych z tutejszymi dobrami.
Zakończenie
Zgony i pochówki zapisane w księgach parafii Jarząbkowo tworzą przejmujący obraz dawnej społeczności. Obok nazwisk dziedziców, posesorów i urzędników pojawiają się dzieci, ekonomi, karczmarze, leśnicy, służba i mieszkańcy folwarków. Wpisy przypominają o wysokiej śmiertelności dzieci, częstych zgonach młodych kobiet przy porodzie, chorobach wyniszczających organizm, epidemicznych „pustulach”, paraliżach, suchotach, puchlinie wodnej czy zwykłej starości. Zarazem pokazują sieć rodzinnych powiązań między Jarząbkowem, Jelitowem, Czechowem, Czeluścinem, Malczewem, Mierzewem, Grotkowem i Żydowem. To właśnie dzięki takim regestom dawni mieszkańcy tych miejscowości przestają być jedynie nazwiskami w metrykach i na nowo wracają do lokalnej historii.
