GURÓWKO GM. NIECHANOWO. DZIEJE WSI I JEJ MIESZKAŃCÓW.

Wieś położona jest w pobliżu Gniezno, w odległości około 10 km od jego centrum. W 2021 roku miejscowość zamieszkiwało około 200 osób. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców znacząco wzrosła – o 138,1%, co świadczy o dynamicznym rozwoju demograficznym wsi na przełomie XX i XXI wieku.

Początki miejscowości sięgają średniowiecza. Powstała ona w wyniku wyodrębnienia się z pobliskiej wsi Górowo. W najstarszych przekazach funkcjonowała pod nazwą Mniejsze Gurowe, która z czasem przekształciła się w formę Gurówko.

Historia wsi:

1491 roku

Pierwsza wzmianka o wsi.

Było to w czasach panowania Króla Kazimierza Jagiellończyka.

• Na podst. Hojdis Bogdan. Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej.

XVI wiek.

Miejscowość w tym czasie położona jest w województwie kaliskim, powiecie gnieźnieńskim, parafii Gurowo.

1516 roku

Szlachcianka Katarzyna, wdowa po zmarłym Jakubie Gurowskim z przydomkiem Siejka, a obecnie żona Jana Łyko z Jelitowa, sprzedała szlachcicowi Wincentemu Gurowskiemu, zwanemu Siejka, całą połowę swego udziału we wsi Mniejsze Gurowo, którą miała jako posag oprawiony na dobrach swego pierwszego męża Jakuba, za 30 grzywien, z zastrzeżeniem prawa wykupu (wyderkaf).

• Na podst. Teki Dworzaczka.

Objaśnienie:

Posag oprawiony

• Katarzyna nie była dziedziczką Gurowa
• miała prawo posagowe zapisane na:
  • ½ części Mniejszego Gurowa
• to prawo było pełnoprawnym obciążeniem dóbr

Wyderkaf

• sprzedaż z prawem odkupu
• Wincenty:
  • płaci 30 grzywien
  • obejmuje dobra
• Katarzyna (lub jej spadkobiercy):
  • mogą je wykupić, zwracając sumę

1519 roku

Wincenty Gurowski zwany Siejka sprzedał Janowi Łosoczkiemu swoją trzecią część we wsi Gurowo Mniejsze prawem pełnej własności za 100 grzywien. Ponadto zrezygnował na jego rzecz z całej swojej części w tejże wsi, która była obciążona prawami Katarzyny Wojkowskiej, na sumę 30 grzywien. Następnie Jan Łosoczki zapisał swojej żonie Beacie, córce zmarłego Ankta Owieczkowskiego, 30 grzywien tytułem posagu i wiana, zabezpieczając je na połowie tej trzeciej części Gurowa Mniejszego.

• Na podst. Teki Dworzaczka

1528 rok

W 1528 roku Wincenty Kijański sprzedał Janowi Łosoczkiemu całą swoją część dziedziczną we wsi Mniejsze Gurowo, prawem głównym, za 120 grzywien.

1534 rok

Na początku tego roku Małgorzata Drachowska, żona Marcina Drachowskiego, oraz Barbara Skarboszewska, żona Ambrożego Wojta Skarboszewskiego, a jednocześnie wdowa po zmarłym Mikołaju Malczewskim zwanym Kośmider, sprzedały całą przysługującą im część wsi Gurowo Mniejsze, położonej w powiecie gnieźnieńskim. Sprzedaż miała formę wyderkafu, czyli transakcji z prawem wykupu, i opiewała na sumę 200 grzywien. Formalnym nabywcą był Jan Lossocki, jednak czynność ta została dokonana na rzecz Wawrzyńca Gurowskiego, zwanego Lijesz, który był ich rodzonym bratem stryjecznym. Transakcja ta miała wyraźny charakter rodzinny i służyła skupieniu rozproszonych części wsi w rękach rodu Gurowskich.

1546 roku.

W księgach sądowych powiatu gnieźnieńskiego odnotowano zapis dotyczący kolejnego pokolenia rodu Gurowskich i zabezpieczenia majątkowego zawieranego przy małżeństwie. Wawrzyniec Gurowski dokonał zapisu posagowego na rzecz Krystyny Orzeszkowskiej, żony swojego syna Jerzego Gurowskiego.

Zabezpieczenie to zostało ustanowione na połowie połowy wsi Gurowo Mniejsze, położonej w powiecie gnieźnieńskim, która należała do Wawrzyńca Gurowskiego. Na tej części dóbr zapisał on Krystynie Orzeszkowskiej sumę 300 złotych tytułem posagu oraz równowartość tej kwoty jako wiano. Zapis ten miał na celu pełne zabezpieczenie interesów majątkowych synowej i stanowił standardowy element umów rodzinnych szlachty wielkopolskiej w połowie XVI wieku.

Wpis ten potwierdza ciągłość posiadania części Gurowa Mniejszego w rękach Gurowskich oraz pokazuje przechodzenie odpowiedzialności majątkowej na kolejne pokolenie rodu. Jednocześnie poświadcza istnienie małżeństwa Jerzego Gurowskiego z Krystyną Orzeszkowską oraz aktywną rolę Wawrzyńca Gurowskiego w regulowaniu spraw majątkowych swojej najbliższej rodziny.

• na podst. Teki Dworzaczka.

1549 rok.

Krystyna Orzeskowska, żona Jerzego Gurowskiego, działając w obecności swojego stryja Jerzego Latalskiego, kasztelana lędzkiego, przekazała mężowi część swojej sumy posagowej. Suma ta pochodziła z posagu wcześniej zabezpieczonego przez Wawrzyńca Gurowskiego, ojca Jerzego, na połowie połowy wsi Gurowo Mniejsze, położonej w powiecie gnieźnieńskim. Z tej oprawy posagowej Krystyna Orzeskowska przekazała Jerzemu Gurowskiemu kwotę 200 złotych. Czynność ta stanowiła formalne przekazanie środków posagowych do dyspozycji męża, co było praktyką spotykaną w sytuacji, gdy małżonkowie wspólnie zarządzali majątkiem.

1564 roku.

Według ksiąg podatkowych: Gurówko, znane wówczas jako Gurowo Małe, była własnością dwóch osób. Piotr Lasocki posiadał 1 łan ziemi oraz 3 zagrodników. Z kolei Grzegorz Gurowski również dysponował 1 łanem ziemi i 3 zagrodnikami.

• Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w., red. M. Słoń, http://atlasfontium.pl
• (Według części historyków można przyjąć, że do uprawy łana ziemi, czyli w przybliżeniu 17 ha potrzeba było 11 osób, dorosłych i dzieci. Mogła być to rodzina kmiecia z parobkiem i jego rodziną lub dwóch kmieci, z których każdy gospodarzył na połowie łana ziemi. Natomiast zagrodnicy posiadali najczęściej tylko zagrodę i ewentualnie do 1/4 łana ziemi, komornicy nie posiadali domu i mieszkali w wynajętych izbach. W zamian za możliwość uprawy ziemi kmiecie i zagrodnicy byli zobowiązani do odrabiania pańszczyzny w folwarku pana wsi, i innych świadczeń na jego rzecz. Wymiar pańszczyzny uzależniony był od ilości uprawianej ziemi, cała ziemia we wsi, w tym też ta uprawiana przez kmieci i niekiedy zagrodników, stanowiła własność pana wsi. Znajdujące się na wsiach karczmy, wiatraki i młyny w olbrzymiej większości stanowiły własność właściciela wsi lub co było bardzo częste, tylko jej części, w tym przypadku wynajmowane były użytkownikom, na co roku odnawianą dzierżawę).

1735 roku

Do ok. 1735 roku Gurówko należało do Daleszyńskich.

W 1735 roku wieś została sprzedana Michałowi Sarnowskiemu.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1788 roku

Mikołaj i Marcjanna zd. Smoleńska Dobrogoyscy – wymienieni jako dziedzice wsi.

• Teki Dworzaczka.

Gurówko na mapie z 1803 roku

1818 roku

Feliks Cedkowski – wymieniony jako dziedzic Gurówka.

1821 roku

Władysław i Wiktoria z Urbanowskich Młodzianowscy – wymienieni jako dziedzice Gurówka.

• Teki Dworzaczka

1827 roku

Józef i Honorata zd. Zbijewska Korytowscy – wymienieni jako posesorowie (dzierżawcy) Gurówka.

• Teki Dworzaczka

1841 rok

Celestyn i Teofila zd. Binert Jarantowscy – wymienini jako posesorowie (dzierżawcy) Gurówka.

• Na podst. Teki Dworzaczka

1881 rok.

Wieś liczy 9 domów i 97 mieszkańców (4 ewangelików i 93 katolików). Jest tam folwark o powierzchni 927 mórg, własność Józefa Majewskiego.

• Na podstawie: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom II. 1881 rok.

29 Lipca 1881 r.

Majątek ziemski Gurówko wraz z folwarkiem Gostomka, położony w powiecie gnieźnieńskim, o powierzchni 236 ha 71 a 50 m² (w tym druga część około 51 ha 79 a 50 m²), należący do Józefa Majewskiego, ma zostać sprzedany na licytacji sądowej w sądzie w Gnieźnie.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

Folwark Gostomka – folwark istniejący w przeszłości w okolicach obecnej ulicy Sosnowej w Gnieźnie.

1906 rok

Niemiecka Komisja Kolonizacyjna dla Prus Zachodnich i Poznańskiego zakupuje w Gurówku 284 ha. ziemi na których do 1909 roku powstaje 13 gospodarstw niemieckich kolonistów.

• Na podst. Hojdis Bogdan. Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej.

Gurówko zwane wtedy Elisenhain na mapie z 1911 roku.

Legenda:

• Odległość podana jest od rynku w Gnieźnie do centrum opisywanej miejscowości.
• Dane statystyczne miejscowości pochodzą ze strony internetowej: Polska w liczbach.