Kalendarium Mikołajewic
Historia Mikołajewic sięga znacznie dalej niż pierwsze zachowane dokumenty pisane. Badania archeologiczne wskazują na obecność człowieka na tym terenie już w pradziejach, natomiast średniowieczne roty sądowe, księgi grodzkie i ziemskie pozwalają poznać imiona pierwszych mieszkańców oraz prześledzić niezwykle złożone dzieje własnościowe wsi. Przez stulecia Mikołajewice były podzielone na kilka części, posiadały kilka dworów i folwarków, a ich nazwy – Górne, Nadolne, Wężykowe czy Paczuchlewe – odzwierciedlały ten dawny podział.
Pradzieje – średniowiecze – na terenie Mikołajewic rozwijało się osadnictwo reprezentujące różne kultury archeologiczne. Odnotowano ślady związane m.in. z kulturą pucharów lejkowatych, amfor kulistych oraz kulturą przeworską lub wielbarską, a także stanowiska z okresu wczesnego i późnego średniowiecza.
XIV wiek – według Encyklopedii Gniezna właścicielem Mikołajewic miał być Markward. Wieś wiązana jest w literaturze również z dawnymi rodami Awdańców i Wężów.
1397 – w wielkopolskich rotach sądowych pojawia się Jaszek z Mikołajewic, występujący jako jeden ze świadków w sporze Alberta z Wisławic przeciw Bogumiłowi z Wisławic.
1397 – źródła wymieniają Markusza z Mikołajewic, który wystąpił ze świadkami przeciw Jakubowi z Wisławic. Sprawa dotyczyła sprzedaży dwóch wołów. Jest to jeden z najstarszych znanych z imienia mieszkańców lub dziedziców wsi.
koniec XIV – początek XV wieku – w innej rocie sądowej jako świadkowie występują Jaszek, Mikołaj, Andrzej i Lech z Mikołajewic. Zeznawali w sprawie Jadwigi, żony Labiny, dotyczącej gwałtownego zajścia z Andrzejem, sługą Sędziwoja z Brudzewa.
1410 – Andrzej i Jaszek z Mikołajewic występują jako świadkowie Włochny ze Stawu. Zeznawali, że kobieta nie podpaliła żyta znajdującego się w stodole Pawła ze Stawu, którego wartość określono na 10 grzywien.
1411 – pleban niechanowski Jakub sprzedał dziesięciny z Mikołajewic Andrzejowi, mieszczaninowi gnieźnieńskiemu, za 10 grzywien. Jest to ważne świadectwo związku wsi z parafią św. Jakuba w Niechanowie.
1416 – w źródłach sądowych występuje szlachcic Stanisław z Mikołajewic, prowadzący świadków przeciw Piotrowi z Guńca. Sprawa dotyczyła posagu kobiety imieniem Śmichna i wartości źrebca.
1444 – Dorota, wdowa po Macieju Paczuchlu z Mikołajewic, przekazała swoją część dziedziczną wsi Stanisławowi z Mikołajewic za 11 grzywien. Jest to jedno z najstarszych świadectw obecności rodu Paczuchlów w miejscowości.
1465 – wymieniony został Jan Paczuchel, syn Macieja z Mikołajewic. Paczuchlowie należeli do najdłużej obecnych we wsi rodzin drobnoszlacheckich.
1466 – Jan Paczuchel zawarł ugodę z Małgorzatą, wdową po Zbylucie, i jej dziećmi.
1469 – w sporze dotyczącym Mikołajewic występuje Dorota, matka Jana Paczuchla.
1471 – źródła wymieniają Jana Paczuchla z Mikołajewic oraz Grzegorza z Czarnych Mikołajewic. Określenie „Czarne Mikołajewice” może być śladem jednego z dawnych, później zanikłych podziałów miejscowości.
1472 – Jan Paczuchel prowadził sprawę ze swoim bratem Tomkiem z Mikołajewic.
1474 – Jan Paczuchel, dziedzic Mikołajewic, występuje w sporze z Heleną Mikołajewską, wdową po zabitym Brykcym Wiączkowskim.
1478 – wymieniony został Mikołaj Mikołajewski, syn zmarłego Dobiesława, pozostający w sporze ze swoją rodzoną siostrą Małgorzatą, żoną Mikołaja z Malczewa.
1481 – Jan Wężyk z Mikołajewic zapisał żonie Katarzynie 30 grzywien posagu i tyle samo wiana na połowie dóbr w Drachowie i Mikołajewicach. Od Wężyków wywodzi się późniejsza nazwa części wsi – Mikołajewice Wężykowe.
1486 – Barbara i Wincenty, dzieci zmarłego Adama Godanowicza z Mikołajewic, prowadziły sprawę z Andrzejem, synem Mikołaja Czyrni z Mikołajewic Pośrednich. Jest to kolejna interesująca nazwa dawnej części osady.
1489 – występuje Mikołaj Mikołajewski zwany Goździkiem, działający wspólnie z Janem Gurowskim.
1491 – źródła wymieniają Mikołaja Mikołajewskiego zwanego Bembenkiem, uczestniczącego w sporze dotyczącym praw do Mikołajewic.
początek XVI wieku – Mikołajewice były silnie rozdrobnioną wsią szlachecką. Poszczególne części należały do różnych gałęzi Mikołajewskich, używających przydomków takich jak Wężyk, Paczuchel, Grabisz, Oczko, Trafara, Kapłunek czy Bembenek.
1505–1506 – w źródłach nadal występuje Mikołaj Mikołajewski zwany Bembenkiem, m.in. w sporach i poręczeniach związanych z okoliczną szlachtą.
1509 – Maciej Mikołajewski Paczuchel zobowiązał się wypłacić należności Katarzynie, Elżbiecie i Dorocie, córkom Tomasza Mikołajewskiego Paczuchla.
1514 – ksiądz Mikołaj Mikołajewski z Mikołajewic sprzedał Marcinowi Korzkiewskiemu część Drachowa Romiejewa, odziedziczoną po swojej ciotce Annie Drachowskiej.
1518 – dokumenty wymieniają już wyraźnie Mikołajewice Wężykowe. Jan Mikołajewski zabezpieczył na swojej części majątku posag żony Barbary Małachowskiej.
1518 – Urszula Mikołajewska, wdowa po Macieju Gałczyńskim zwanym Korczakiem, sprzedała dwie części dziedziczne w Mikołajewicach Górnych Andrzejowi Małachowskiemu Koziełkowi.
1520 – Mikołajewice oddawały dziesięcinę kościołowi św. Jakuba Apostoła w Niechanowie.
1522 – Bartłomiej Mikołajewski zwany Kapłonkiem przekazał swoje części w Mikołajewicach Górnych braciom Janowi i Wincentemu.
1525 – Marcin Mikołajewski zabezpieczył posag żony Barbary Jelitowskiej na połowie swoich dóbr w Mikołajewicach.
1530 – pojawia się nazwa Mikołajewice Paczuchlewe, związana z gałęzią Paczuchlów.
1530 – Jan Mikołajewski, dziedzic Mikołajewic Wężykowych, zapisał żonie Dorocie Golemowskiej 40 grzywien posagu i tyle samo wiana.
1531 – Bartłomiej Mikołajewski przekazał synowi Janowi całą swoją dziedziczną część Mikołajewic Górnych.
1534 – Maciej Paczuchel Mikołajewski podzielił dobra między synów Jana, Tomasza i Piotra. Dokumenty wymieniają jego części w Mikołajewicach Paczuchlewych oraz dobra związane z Zasółtowem.
1535 – Jan Mikołajewski zwany Kapłunkiem sprzedał swoje części w Mikołajewicach Górnych Maciejowi Drachowskiemu zwanemu Lisem za 100 grzywien.
1537 – Piotr Mikołajewski Paczuchel zabezpieczył posag żony Brygidy Małachowskiej na domu, dworze i połowie folwarku w Mikołajewicach. Jest to jedno z najważniejszych świadectw istnienia w miejscowości wczesnego zespołu dworsko-folwarcznego.
1537 – Wojciech Mikołajewski Trafara dysponował ziemią w Mikołajewicach, której część przekazał Jakubowi, sołtysowi z Niechanowa.
1539 – Jan i czternastoletni Wojciech Mikołajewscy Grabiszowie sprzedali ogród i siedlisko w Mikołajewicach Paczuchlewych Janowi Mikołajewskiemu Paczuchlowi.
1541 – piętnastoletni Wojciech Mikołajewski Grabisz, działając w obecności stryjów, sprzedał swoją część Mikołajewic Paczuchlewych bratu Janowi za 30 grzywien.
1542 – Wojciech Mikołajewski Trafara zabezpieczył posag żony Anny Gałczyńskiej na połowie swojej części Mikołajewic Górnych.
1547 – źródła nadal wymieniają Jana Mikołajewskiego z Mikołajewic Wężykowych.
1557 – Piotr Mikołajewski Paczuchel z Mikołajewic Nadolnych pozostawał w stosunkach majątkowych z Janem Mikołajewskim z Mikołajewic Wężykowych. Dokument ten potwierdza jednoczesne funkcjonowanie kilku odrębnych części wsi.
1562 – Jan Mikołajewski Oczko dysponował całym dworem w Mikołajewicach Wężykowych oraz połową tamtejszych dóbr. Jest to drugie wyraźne źródłowe potwierdzenie istnienia dworu w Mikołajewicach.
1562–1565 – rozpoczął się intensywny proces skupowania części Mikołajewic przez Krzysztofa Iwińskiego z Tomic. Piotr Paczuchel sprzedał mu połowę Mikołajewic Nadolnych za 1000 grzywien, a Stanisław Grabisz kolejną część za 500 grzywien.
1564 – Maciej Gurowski zobowiązał się sprzedać Krzysztofowi Iwińskiemu część Mikołajewic Wężykowych za 400 złotych polskich.
1566 – Marcin Drachowski Lis przekazał Iwińskiemu części Drachowa i Mikołajewic Górnych za 1000 grzywien.
1569 – Krzysztof Mikołajewski sprzedał Krzysztofowi Iwińskiemu całą swoją dziedziczną część Mikołajewic Nadolnych za 1000 grzywien. Dawna rozdrobniona własność zaczęła stopniowo skupiać się w rękach większych właścicieli.
1571 – źródła wspominają sprawę o zabicie Grzegorza Mikołajewskiego, syna Piotra Paczuchla. Maciej Kamieński, opiekun córek Piotra – Anny, Agnieszki i Elżbiety – zawarł ugodę z Maciejem Czwierdzińskim w związku z tym zabójstwem.
1579 – rejestr poborowy wykazuje w Mikołajewicach Wężykowych należących do Jana Mikołajewskiego 1 łan, 2 zagrodników i wiatrak. W Mikołajewicach Górnych odnotowano również ziemię uprawianą bezpośrednio na rachunek właściciela.
1596 – Jan Mikołajewski z Mikołajewic Wężykowych sprzedał swoje części Goczałkowa Mikołajowi i Adamowi Jaskłowskim za 2600 złotych polskich.
1599 – Jan Mikołajewski nadal występuje jako dziedzic Mikołajewic Wężykowych.
1615 – spadkobiercy zmarłego bezpotomnie Jana Mikołajewskiego sprzedali Mikołajewice Wężykowe i pustkę Mikołajewiczki Krzysztofowi z Tomic Iwińskiemu za 20 000 złotych polskich. Był to ważny etap scalania dawnych części miejscowości.
1618–1620 – Mikołajewice pojawiają się w rejestrach poborowych powiatu gnieźnieńskiego. Ówczesne zapisy należy interpretować z uwzględnieniem wcześniejszego podziału miejscowości na kilka części majątkowych.
1630 – źródła wspominają Mikołajewice z folwarkiem wraz z Drachowem. Piotr Iwiński z Tomic przekazał dobra Janowi Mańkowskiemu i jego żonie Katarzynie Krzyckiej za 4000 złotych polskich.
1635 – Jan Mańkowski i Katarzyna Krzycka występują w związku z dobrami Mikołajewice i Drachowo.
1648 – Andrzej i Paweł Mańkowscy, synowie zmarłego Jana, przed udaniem się na wyprawę wojenną pozostawili swoje dobra w Mikołajewicach pod zarządem. Zapis pokazuje funkcjonowanie majątku w burzliwym okresie połowy XVII wieku.
1664 – pojawia się określenie „Mikołajewice Górne sive Bojeniczki”, czyli „Mikołajewice Górne albo Bojeniczki”. Dobra te związane były wówczas m.in. z Kazimierzem Żółtowskim i Pawłem Mierowskim.
XVII–XVIII wiek – stopniowo zanika dawny model Mikołajewic jako osady podzielonej między liczne rodziny drobnoszlacheckie. Poszczególne części przechodzą w ręce większych właścicieli ziemskich.
1720–1721 – w metrykach parafii niechanowskiej pojawia się Bartłomiej Borowski. W 1721 roku odnotowano narodziny jego syna Józefa Augustyna.
1747 – Jakub Działyński, starosta nakielski, sprzedał Mikołajewice Wężykowe Bartłomiejowi Borowskiemu za 12 000 złotych polskich.
1748 – Bartłomiej Borowski i jego żona Zofia z Radoszewskich występują jako dziedzice Mikołajewic.
1748 – w dokumentach nadal występuje dawna nazwa Mikołajewice Górne alias Bojeniczki, świadcząca o długim trwaniu historycznych podziałów wsi.
około 1763 – według materiałów dotyczących historii majątku Mikołajewice znalazły się w rękach Skórzewskich.
1782 – dobra miały przejść do Garczyńskich.
koniec XVIII – początek XIX wieku – dawne mapy pokazują Mikołajewice jako niewielką osadę położoną wśród pól między Niechanowem, Drachowem i okolicznymi miejscowościami. Układ osadniczy nadal odzwierciedlał gospodarczy charakter wsi.
około 1805 – Mikołajewice wiązane są z własnością Mielżyńskich.
około 1820 – dobra przeszły w ręce Potulickich.
1846 – według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza Mikołajewice liczyły 8 domów i 137 mieszkańców, a właścicielką była Teresa Potulicka.
1846–1847 – Mikołajewice wraz z większym kompleksem dóbr niechanowskich przeszły w ręce Żółtowskich herbu Ogończyk. Rozpoczął się niemal stuletni okres związku miejscowego folwarku z tym rodem.
około 1860 – Józef Ignacy Kraszewski odnotował w Mikołajewicach obecność cmentarzyska „żarowego”, z którego miało pochodzić kilka urn. Stanowisko nie zachowało się do naszych czasów.
lata 80. XIX wieku – Mikołajewice liczyły 5 domów i 106 mieszkańców, wszystkich wyznania katolickiego. Aż 73 mieszkańców określono jako analfabetów. Wieś należała do hrabiego Franciszka Żółtowskiego.
XIX – początek XX wieku – rozwijał się folwark należący do dóbr Żółtowskich. Zabudowa gospodarcza skupiała się wokół folwarcznego podwórza. Nie należy jednak bez dodatkowych badań utożsamiać zachowanych dziś budynków bezpośrednio z najstarszymi dworami znanymi ze źródeł XVI-wiecznych.
początek XX wieku – folwark pozostawał częścią większego kompleksu majątkowego związanego z Niechanowem. Modernizacja rolnictwa i rozwój lokalnej infrastruktury transportowej zmieniały sposób funkcjonowania gospodarstwa.
1930 – Mikołajewice liczyły około 150 mieszkańców. Największym właścicielem ziemskim był Leon Żółtowski, którego majątek obejmował około 250 hektarów.
1939 – po wybuchu II wojny światowej i zajęciu Wielkopolski przez Niemców zakończył się dotychczasowy sposób funkcjonowania polskiego majątku ziemiańskiego. Folwark znalazł się pod okupacyjnym zarządem niemieckim.
1939–1945 – gospodarstwo nadal prowadziło produkcję rolną, lecz funkcjonowało w realiach okupacyjnych.
1945 – po zakończeniu wojny majątek ziemiański został przejęty przez państwo w następstwie reformy rolnej. Zakończyła się epoka prywatnego folwarku należącego do Żółtowskich.
po 1945 – dawne zabudowania folwarczne zostały wykorzystane przez państwową gospodarkę rolną.
druga połowa XX wieku – na terenie dawnego majątku funkcjonowało Państwowe Gospodarstwo Rolne (PGR). Dawne obiekty były użytkowane, przebudowywane i dostosowywane do potrzeb wielkoobszarowej produkcji rolnej.
po 1989 – początek lat 90. XX wieku – przemiany ustrojowe i likwidacja systemu PGR doprowadziły do utraty dotychczasowej funkcji przez zespół folwarczny.
koniec XX – początek XXI wieku – część zabudowań dawnego folwarku stopniowo popadała w ruinę. Mimo zniszczeń zachowany układ pozostaje materialnym świadectwem gospodarczej historii miejscowości.
2021 – Mikołajewice liczyły 82 mieszkańców. W krajobrazie wsi nadal widoczne były opuszczone zabudowania dawnego gospodarstwa, użytkowanego po wojnie przez PGR.
Współcześnie – Mikołajewice są niewielką miejscowością w gminie Niechanowo, lecz ich historia jest wyjątkowo bogata. Ślady archeologiczne, średniowieczne roty sądowe, księgi grodzkie i ziemskie oraz pozostałości folwarku pozwalają prześledzić przemiany osady od pradziejowego osadnictwa, przez średniowieczną wieś wielu drobnych dziedziców i kilku dworów, aż po duży folwark ziemiański, PGR i współczesną wieś.
