Życie społeczne i gospodarcze Jarząbkowa w okresie międzywojennym

Lata międzywojenne były dla Jarząbkowa okresem aktywnego rozwoju gospodarczego i społecznego. Wieś należała wówczas do większych miejscowości w okolicy, a jej mieszkańcy utrzymywali się głównie z rolnictwa, rzemiosła oraz drobnego handlu. Istotną rolę odgrywała również parafia, wokół której koncentrowało się życie religijne i społeczne lokalnej społeczności.

Jarząbkowo na początku lat trzydziestych

Według danych z 1930 roku Jarząbkowo liczyło 402 mieszkańców. Była to liczba znacznie większa niż pod koniec XIX wieku, gdy miejscowość zamieszkiwało niewiele ponad 200 osób. Wzrost liczby ludności wiązał się między innymi z osadnictwem górnośląskim zapoczątkowanym w 1892 roku oraz rozwojem gospodarstw rolnych.

Wieś posiadała wówczas dobrze rozwiniętą sieć usług i rzemiosła, która zaspokajała większość codziennych potrzeb mieszkańców.

Rzemiosło i handel

Przedwojenne Jarząbkowo było miejscowością samowystarczalną pod względem wielu podstawowych usług. Funkcjonowały tutaj sklepy, warsztaty rzemieślnicze oraz zakłady usługowe.

Mieszkańcy mogli korzystać ze sklepu kolonialnego prowadzonego przez Jana Szewczyka, który był jednocześnie miejscowym piekarzem. We wsi działał również rzeźnik Franciszek Kowalczyk, kowal Franciszek Biadasz, kołodziej Kazimierz Walczak oraz ślusarz Franciszek Malak.

Potrzeby rolników obsługiwali także siodlarze i rymarze – Franciszek i Walenty Fabisowie. Funkcjonował zakład stolarski prowadzony przez Michała Nowaka oraz warsztat szewski należący do Stachowiaka. Działały również zakłady ogrodnicze Stanisława Napierały.

Obecność tak licznych rzemieślników świadczy o dużej aktywności gospodarczej mieszkańców oraz znaczeniu Jarząbkowa jako lokalnego ośrodka usługowego dla okolicznych gospodarstw.

Wiatraki i gospodarka rolna

Podstawą utrzymania mieszkańców pozostawało rolnictwo. Większość rodzin prowadziła własne gospodarstwa, a znaczna część ziemi znajdowała się w rękach potomków osadników górnośląskich.

Ważnym elementem lokalnej gospodarki były dwa wiatraki należące do Bolesława Nowaczyka oraz Jana Szymkowiaka. Zapewniały one możliwość przemiału zboża uprawianego przez miejscowych rolników i mieszkańców sąsiednich wsi.

W Jarząbkowie działała również Kasa Rolnicza Spółdzielnia z nieograniczoną odpowiedzialnością, zapewniająca mieszkańcom dostęp do kredytów oraz wsparcia finansowego potrzebnego przy prowadzeniu gospodarstw.

Gospoda – centrum spotkań mieszkańców

Istotnym miejscem życia społecznego była miejscowa gospoda prowadzona przez Franciszka Stefańskiego. Podobnie jak w wielu wielkopolskich wsiach pełniła ona funkcję nie tylko lokalu gastronomicznego, ale także miejsca spotkań, rozmów i wymiany informacji.

To właśnie w takich miejscach omawiano sprawy gospodarcze, wydarzenia polityczne oraz kwestie dotyczące funkcjonowania lokalnej społeczności.

Kółko Rolnicze

Jedną z najważniejszych organizacji działających we wsi było Kółko Rolnicze. Powstało ono około 1900 roku z inicjatywy Antoniego Brzeskiego z Mierzewa.

W 1932 roku organizacja liczyła już 45 członków, a jej prezesem był Wojciech Cichocki z Żółcza. Kółko zajmowało się popularyzacją nowoczesnych metod gospodarowania, organizowało spotkania i szkolenia oraz integrowało mieszkańców okolicznych miejscowości.

Ważnym wydarzeniem było poświęcenie sztandaru Kółka Rolniczego 4 września 1932 roku. Uroczystość zgromadziła licznych mieszkańców parafii i podkreślała znaczenie organizacji dla lokalnej społeczności.

Rola parafii

Centralnym punktem życia mieszkańców pozostawał kościół pw. św. Marcina. Po zakończeniu gruntownej przebudowy świątyni w 1930 roku parafia przeżywała okres szczególnego rozwoju.

Kościół był miejscem nie tylko nabożeństw, ale także licznych uroczystości religijnych i patriotycznych. Szczególne znaczenie miały odpusty Przemienienia Pańskiego, które przyciągały pielgrzymów z wielu okolicznych miejscowości.

W maju 1936 roku parafię wizytował biskup Antoni Laubitz, co było jednym z najważniejszych wydarzeń religijnych okresu międzywojennego.

Ochronka dla dzieci

Dowodem społecznej aktywności mieszkańców było otwarcie w marcu 1938 roku ochronki dla dzieci pochodzących z mniej zamożnych rodzin.

Placówka została uruchomiona dzięki staraniom prezeski miejscowego Kółka Włościanek, pani Malakowej. Ochronka działała w salce parafialnej i już na początku zapisało się do niej około dwudziestu dzieci.

Inicjatywa ta świadczyła o dużej trosce mieszkańców o edukację i wychowanie najmłodszego pokolenia.

Powstanie chóru kościelnego

Jesienią 1938 roku powołano do życia Chór Kościelny. Organizacja szybko zdobyła popularność – już podczas pierwszego zebrania zapisało się 26 osób.

Na czele chóru stanął prezes Czesław Wichliński z Czechowa. Działalność chóru wzbogacała uroczystości religijne i przyczyniała się do integracji mieszkańców całej parafii.

Społeczność tuż przed wojną

Pod koniec lat trzydziestych Jarząbkowo było dobrze zorganizowaną i aktywną społecznie miejscowością. Działały tu organizacje rolnicze, ochronka dla dzieci, chór kościelny oraz liczne zakłady rzemieślnicze. Życie mieszkańców koncentrowało się wokół parafii, gospodarstw rolnych i lokalnych inicjatyw społecznych.

Dynamiczny rozwój został przerwany przez wybuch II wojny światowej w 1939 roku. Mimo późniejszych dramatycznych wydarzeń okres międzywojenny zapisał się w historii Jarząbkowa jako czas aktywności społecznej, gospodarczego rozwoju i umacniania lokalnej wspólnoty.

Kilka zdań o tym, że zachowane księgi adresowe, skorowidze gospodarcze, gazety i dokumenty pozwalają poznać mieszkańców Jarząbkowa oraz wykonywane przez nich zawody.

Około 1930 roku

Kto mieszkał i pracował w Jarząbkowie:

Tabela:

Nazwisko	Zawód
Jan Szewczyk	piekarz, sklep kolonialny
Franciszek Kowalczyk	rzeźnik
Franciszek Biadasz	kowal
Kazimierz Walczak	kołodziej
Franciszek Malak	ślusarz
Michał Nowak	stolarz
Stachowiak	szewc
Franciszek i Walenty Fabis	siodlarze i rymarze
Stanisław Napierała	ogrodnik
Bolesław Nowaczyk	wiatrak
Jan Szymkowiak	wiatrak
Franciszek Stefański	gospoda

Organizacje społeczne

• Wojciech Cichocki – prezes Kółka Rolniczego
• Czesław Wichliński – prezes Chóru Kościelnego
• Malakowa – prezeska Kółka Włościanek

Powrót do strony głównej Jarząbkowa.

Źródła

• Księga adresowa Polski 1930.
• „Lech. Gazeta Gnieźnieńska”, nr 209 z 11 września 1932 r.
• „Orędownik Wrzesiński”, nr 36 z 26 marca 1938 r.
• „Lech. Gazeta Gnieźnieńska”, nr 269 z 24 listopada 1938 r.