GUROWO GM. NIECHANOWO. DZIEJE WSI I JEJ MIESZKAŃCÓW.

Mała wieś nad rzeczką Unią. W centrum tejże, przy skrzyżowaniu dróg, figura Matki Boskiej w miejscu gdzie niegdyś kościół z cudownym obrazem stał. Na końcu wsi w kierunku Niechanowa cmentarz stary z grobowcami dawnych właścicieli tych ziem i kilkoma zachowanymi mogiłami dawnych mieszkańców. Do centrum powiatowego Gniezna stąd 12 km. W 2021 roku wieś liczyła 65 mieszkańców, co oznacza że w latach 1998-2021 liczba mieszkańców zmalała o 29,3 %.

1397 roku.

Pierwsza wzmianka z źródłach pisanych o Gurowie.

Było to w czasach panowania Króla Władysława Jagiełły.

XV wiek.

Najpewniej w tym wieku powstaje w Gurowie kościół pod wezwaniem Nawiedzenia NMP , choć niektóre publikacje sugerują że mogło to być już pod koniec wieku XIV.

1426 roku

W księgach sądowych odnotowano sprawę, w której szlachcic Piotr Koźla z Cielmowa ma wyznaczony termin sądowy w sprawie z Wojciechem z Gurowa.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

Przed 1443 rokiem.

Właścicielem Gurowa był wikariusz gnieźnieński Marcin Gurowski z rodu Wczelów.

• Na podst. Hojdis Bogdan. Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej.

1462 roku

Szlachcic Jan Sowa z Gurowa sprzedał całą swoją połowę części ojcowskiej i macierzystej we wsi Gurowo, położonej w powiecie gnieźnieńskim, za 20 grzywien szlachcicowi Bogusławowi z Cielmowa (Cielimowa?).

• Na podst. Teki Dworzaczka.

Prawdopodobnie była to sprzedaż na tz. wyderkaf czyli z prawem odkupu.

1465 rok.

Szlachcianka Dorota, wdowa po śp. Janie Sowie z Gurowa, ma wyznaczony termin sądowy w sprawie z Andrzejem z Gurowa.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1467 rok.

Szlachcic Jan Sowa z Gurowa sprzedał jedną trzecią części we wsi Gurowo, położonej w powiecie gnieźnieńskim, za 100 grzywien szlachcicowi Piotrowi Korzbokowi z Witkowa.

Również Andrzej, Stanisław i Wawrzyniec, bracia rodzeni i niedzielni z Gurowa, sprzedali całe swoje części we wsi Gurowo, w powiecie gnieźnieńskim, temu samemu Piotrowi Korzbokowi z Witkowa, za 200 grzywien.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

Prawdopodobnie kupione przez Piotra Korzboka części wsi to obecne Gurówko, zazębiało by się to wtedy z wpisem jaki zamieściłem pod rokiem 1480.

Występujący w tym wpisie Jan Sowa z Gurowa i Jan Sowa z wpisu z roku 1462 to nie ta sama osoba, z wpisy z 1465 roku wynika że pierwsza z tych osób już nie żyła. Kim więc była ta druga osoba ? najprawdopodobniej synem, ewentualnie bratankiem lub kuzynem pierwszego Jana Sowy.

1474 roku

Szlachcic Piotr Gurowski przekazał (sprzedał lub odstąpił w ramach działu rodzinnego) całą swą część wsi Gurowo, którą posiadał na pełnym prawie dziedzicznym, swojemu bratankowi lub siostrzeńcowi z Gurowa, za kwotę 30 grzywien, w ramach wydziału majątkowego.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1475 roku

Małgorzata, wdowa po Janie Schuchisolecu, oraz Dorota, żona Mikołaja Czielmowskiego, które były rodzoną siostrami i dziedziczkami w Gurowie w powiecie gnieźnieńskim, sprzedały Janowi z Gurowa czwartą część dóbr ojczystych i macierzystych w Gurowie za 60 grzywien.

W tym samym wpisie zapisano też, że Małgorzata, wdowa po Janie Schuchisolecu, sprzedała temu samemu Janowi z Gurowa jeszcze swoją trzecią część tych dóbr za 20 grzywien.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1476 roku

Piotr Drachowski został wezwany do sądu z powodu swojej części w Drachowie przez Annę, wdowę po Mikołaju z Gurowa, zwanego „Koniecznym”, który został zabity.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1477 roku

Szlachetna Dorota, wdowa po Tomaszu z Gurowa Wielkiego, działając w obecności swoich dzieci Bartłomieja i Katarzyny, sprzedała całą swoją część dziedziczną w Gurowie, prawem pełnej własności, za 50 grzywien szlachcicom Andrzejowi i Janowi, braciom rodzonym i współdziedzicom.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1480 roku

Szlachcic Andrzej Skierka z Machowic Grzybowa zamienił dwie części dziedziczne we wsi Główne Grzybowo oraz czwartą część dziedziczną w Machowicach Grzybowie na wieś Małe Gurowo, prawem pełnej własności, z dopłatą 50 grzywien, dokonaną wobec szlachcica Piotra Korzboka Witkowskiego.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

Małe Gurowo to współczesne Gurówko.

1486 rok

Szlachcianki Katarzyna, żona Trojana, oraz Małgorzata, żona Mikołaja Cośni, działając w obecności stryjów i wujów, sprzedały swoje części ojcowizny oraz części odziedziczone po zmarłym Piotrze Gurowskim, ich stryju, we wsi Gurowo, prawem pełnej własności, za 20 grzywien szlachcicowi Janowi z Gurowa, ich stryjowi rodzonemu.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1494 roku

Szlachcic Andrzej Gurowski zapisał swojej żonie Sandce, córce zmarłego Macieja Oprzałka z Drachowa, sumę 60 grzywien tytułem posagu i wiana, zabezpieczając ją na połowie części w Kościelnym Gurowie, która przypadła mu z działów z bratem rodzonem Janem.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

XVI wiek.

Miejscowość w tym czasie położona jest w województwie kaliskim, powiecie gnieźnieńskim, parafii Gurowo.

1508 roku

Szlachcianka Małgorzata Chwałkowska oraz jej dzieci Marcin i Barbara zostali wprowadzeni w posiadanie dóbr Wincentego Siejki Gurowskiego, to jest wsi Gurowo, na sumę 10 grzywien.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1513 roku

Szlachcic Wawrzyniec Gurowski zapłacił karę sądową, ponieważ nie stawił się na rozprawę z powództwa swojej rodzonej siostry Małgorzaty Gurowskiej, która oskarżała go o wygnanie jej z należnych jej dóbr ojczystych i macierzystych we wsi Gurowo.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1520 roku

Kościół pod wezwaniem Nawiedzenia NMP w Gurowie włączony pod zarząd kościoła św. Wawrzyńca w Gnieźnie.

• Na podst. Hojdis Bogdan. Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej.

1522 roku

Szlachcic Wawrzyniec Gurowski zapisał swojej żonie Annie, córce Andrzeja Mrowińskiego, sumę 40 grzywien tytułem posagu i wiana, zabezpieczając ją na połowie wsi Gurowo, którą posiadał prawem pełnej własności.

• Na podst. Teki Dworzaczka

1523 roku

Szlachcianka Anna Gurowska, córka zmarłego Jakuba Gurowskiego, działając w obecności swego stryja Wiktoryna Jelitowskiego oraz wuja Wojciecha Czielmowskiego, sprzedała całą swoją część we wsi Gurowo, prawem pełnej własności, za 16 grzywien swemu bratu stryjecznemu rodzonemu Wawrzyńcowi Gurowskiemu.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1525 roku.

Tomasz Cielmowski w 1525 roku zapisał swojej żonie i Katarzynie Miedźwieczskiej 40 grzywien tytułem posagu i wiana na całej swojej części dziedzicznej we wsi Cielmowo, zachowując dla siebie część majątku w Gurowie.

W 1525 roku Agnieszka, córka Stanisława Gurowskiego i żona Jana Przethuczskiego, w obecności stryja Jakuba Gurowskiego i wuja Jana Gałczyńskiego sprzedała za 30 grzywien bratu rodzonemu Mikołajowi Gurowskiemu swoje dziedziczne części w Cerkwianym Gurowie i część Gordzykowską w Mikołajewicach, zachowując dla siebie część Vyklągiewską w Mikołajewicach.

W 1525 roku Jakub Gurowski, dziedzic Gurowa kościelnego wraz z żoną Katarzyną, wydał 1/2 łana roli w Gurowie Janowi Paxińskiemu za 5 grzywien i zdeponował w kancelarii 5 grzywien dla Agnieszki, córki Stanisława Gurowskiego, swojej siostrzenicy.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1527/1528 roku

W 1527/28 roku wdowa Katarzyna Gurowska wraz z siostrzeńcami Andrzejem i Marcinem Kanijenskimi sprzedała Jakubowi Gurowskiemu zw. Wypych całą część spadkową po zmarłych Janie i Andrzeju Gurowskich (Wyslizłowie) we wsi Gurowo za 30 grzywien.

Tomasz Czielmowski w 1527/28 roku zapisał swojej żonie Barbarze, córce Michała Woyczynskiego, 20 grzywien tytułem posagu i wiana, zabezpieczając je na swoich udziałach: całej wsi Drachowo W., Mielczuchowo (?), połowie Gurowa Cerkiewnego oraz siedlisku Laskowskich w Czielmowie.

• Na podst. Teki Dworzaczka

1530 roku

Jakub Mikołagewski, zwany też Gurowskim, zapisał swojej żonie Katarzynie, córce Jakuba Czasoltowskiego, 10 grzywien tytułem posagu i wiana, zabezpieczając je na połowie swoich części dziedzicznych w wsiach Gurowo Wielkie, Mikołajewicze i Paczuchlewe.

• Na podst. Teki Dworzaczka

1533 roku

Dorota Gurowska, córka Mikołaja Gurowskiego, w obecności swojego stryja Mikołaja Goczałkowskiego, wystawiła kwit dla swego brata rodzonego Jakuba Gurowskiego, obejmujący jego udziały z części ojcowskich i matczynych we wsiach Gurowo, Paczuchyl (?), oraz Mikołajewice.

Jakub Gurowski Mikołajewski wraz z żoną Katarzyną, w obecności swojego ojca Jakuba Czasoltowskiego i wuja Macieja Mikołajewskiego, sprzedał Janowi Potrzimowskiemu całą część ojcowską wsi Gurowo Kościelne, pustki Skrobi, część Mikołajewic Wężykowskich (prawem głównym) oraz Bogrowo (prawem prywatnym) za 400 grzywien.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1534 roku

W roku 1534 w księgach sądowych ziemi gnieźnieńskiej i pyzdrskiej pojawia się seria zapisów dotyczących rodu Gurowskich, ich najbliższych krewnych oraz znacznych przetasowań majątkowych obejmujących wsie Gurowo, Mikołajewice, Skrody Puste i Bagrowo. Zapiski te pozwalają szczegółowo odtworzyć zarówno relacje rodzinne, jak i proces porządkowania dóbr rodowych.

W tymże to roku, Mikołaj Gurowski, jeden z trzech rodzimych braci Gurowskich, zabezpieczył majątkowo swoją żonę Barbarę, córkę zmarłego Mikołaja Tomiczkiego, dziedzica w Graboszewie. Na połowie swojej części majątku, która przypadła mu z działu z braćmi Janem i Maciejem, a która obejmowała dobra we wsiach Gurowo Kościelne oraz Mikołajewice Wązikowskie w powiecie gnieźnieńskim, zapisał jej 100 złotych posagu oraz taką samą sumę tytułem wiana. W innym zapisie z tego samego roku Mikołaj Gurowski dodatkowo poręczył Andrzejowi Kunowskiemu, że oprawi żonie posag w wysokości 50 grzywien wraz z równowartością wiana na połowie połowy swojej części w Gurowie Kościelnym i Skrodach Pustych, leżących w powiatach gnieźnieńskim i pyzdrskim. Zapisy te świadczą o precyzyjnym i starannym zabezpieczeniu praw majątkowych Barbary Tomickiej.

Równolegle Jan, Mikołaj i Maciej Gurowscy, będący jeszcze wówczas braćmi niedzielnymi, a więc współwłaścicielami niepodzielonego majątku, sprzedali Janowi Potrzymowskiemu wszystkie płosy, czyli pasy gruntów, należące do nich w Gurowie Kościelnym. Cena tej transakcji wyniosła 25 grzywien.

Wkrótce potem nastąpiła znacznie większa operacja majątkowa. Jan Potrzymowski sprzedał tym samym braciom Gurowskim całe części wsi Gurowo Kościelne, Skrody Puste, Mikołajewice zwane Wązikowskimi oraz Bagrowo w powiecie pyzdrskim, które wcześniej nabył wieczyście od Jakuba Mikołajewskiego, krewnego Gurowskich, będącego bratem stryjecznym Jana, Mikołaja i Macieja Gurowskich. Cena tej sprzedaży wyniosła 400 grzywien. Jednocześnie Gurowscy sprzedali wszystkie swoje bliższe części dziedziczne w Bagrowie, które przypadły im w spadku po zmarłym Tomaszu Bagrowskim za pośrednictwem ich ojca, Jakuba Gurowskiego. Nabywcą tych dóbr był Andrzej Gabliński, a suma transakcji wyniosła 600 grzywien. Oznaczało to definitywne wycofanie się Gurowskich z Bagrowa i skoncentrowanie majątku rodowego wokół Gurowa i okolicznych wsi.

Proces porządkowania własności dopełnił się w dalszej części roku, kiedy Mikołaj Gurowski scedował na swoich braci Jana i Macieja całe swoje części dziedziczne we wsi Cyrkiewne Gurowo oraz części w Mikołajewicach, zwanych Waszykowskimi i Goździkowskimi. Były to dobra, które wcześniej Agnieszka, córka zmarłego Stanisława Gurowskiego, żona Jana Przethuckiego, a zarazem ich rodzona siostra stryjeczna, sprzedała za 30 grzywien Janowi i Maciejowi Gurowskim. Cesja ta nastąpiła w ramach ostatecznego działu braterskiego i zakończyła stan wspólnoty majątkowej między braćmi.

Całość zapisów z 1534 roku ukazuje ród Gurowskich jako świadomie i konsekwentnie zarządzający swoim majątkiem. Widzimy tu skupowanie udziałów od dalszych krewnych, krótkotrwały obrót dobrami w celu uporządkowania własności, staranne zabezpieczanie posagów żon oraz rezygnację z bardziej oddalonych dóbr na rzecz konsolidacji kluczowego centrum rodowego w Gurowie. Dzięki tym wpisom możliwe jest nie tylko odtworzenie struktury własności ziemskiej, lecz także precyzyjne uchwycenie relacji rodzinnych i strategii gospodarczej drobnej szlachty wielkopolskiej pierwszej połowy XVI wieku.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

Cerkiewne Gurowo i Kościelne Gurowo to najpewniej ta sama część wsi.

1547 roku

W księgach grodzkich i ziemskich poznańskich odnotowano czynności prawne związane z rodziną Gwiazdowskich oraz majątkiem obejmującym wsie Potrzymowo, Gurowo Kościelne i Skrody Puste w powiecie gnieźnieńskim. Zapisy te ukazują zarówno nabycie znacznych dóbr ziemskich, jak i natychmiastowe zabezpieczenie pozycji majątkowej ojca nabywcy.

Jan Gwiazdowski, mający wówczas szesnaście lat i działający w obecności oraz pod opieką swoich najbliższych krewnych — Jana Wągorzewskiego, swojego stryja, oraz Stanisława Jabłonowskiego, wuja — przekazał swojemu ojcu, Wacławowi Gwiazdowskiemu, prawo dożywotniego użytkowania całej wsi Potrzymowo oraz wszystkich przysługujących mu części dziedzicznych wsi Gurowo Kościelne, wraz z osadą oraz Skrodami Pustymi, położonymi w powiecie gnieźnieńskim. Oznaczało to, że mimo formalnego prawa własności przysługującego synowi, ojciec zachowywał do końca życia pełne prawo korzystania z tych dóbr.

Tego samego dnia odnotowano także wcześniejszą czynność, która stanowiła podstawę nabycia wymienionych majątków. Jan Wągorzewski sprzedał Janowi Gwiazdowskiemu, synowi Wacława Gwiazdowskiego, wieś Potrzymowo oraz całe części dziedziczne wsi Gurowo Kościelne, osady i Skrody Puste, również położone w powiecie gnieźnieńskim. Cena tej transakcji wyniosła 2000 grzywien, co świadczy o znacznej wartości nabywanego majątku i randze społecznej obu stron umowy.

Zestawienie obu zapisów pokazuje typowy dla szlachty XVI wieku mechanizm działania w przypadku niepełnoletniego lub bardzo młodego właściciela. Choć formalnym nabywcą dóbr był Jan Gwiazdowski, faktyczne zarządzanie majątkiem zostało natychmiast zabezpieczone poprzez ustanowienie dożywocia na rzecz jego ojca. Jednocześnie obecność stryja i wuja przy czynności prawnej podkreśla rolę rodziny jako gwaranta prawidłowego przebiegu transakcji i ochrony interesów młodego dziedzica. Całość wpisów dokumentuje zarówno ciągłość własności dóbr wcześniej związanych z rodami Gurowskich i Potrzymowskich, jak i ich przejście w ręce nowej rodziny szlacheckiej w połowie XVI wieku.

• na podst. Teki Dworzaczka.

1549 roku.

W księgach sądowych powiatu gnieźnieńskiego odnotowano kolejne czynności prawne związane z rodziną Gurowskich, dotyczące zarówno rozliczeń posagowych, jak i zabezpieczenia majątkowego nowych małżeństw.

W 1549 roku Maciej Gurowski dokonał zapisu posagowego na rzecz swojej żony Zofii, córki zmarłego Jana Grylewskiego. Zabezpieczenie to zostało ustanowione na połowie części, która przypadła Maciejowi z działów braterskich dokonanych z jego rodzonym bratem Janem Gurowskim. Majątek ten obejmował dobra położone we wsiach Gurowo oraz Mikołajewice w powiecie gnieźnieńskim. Na tej podstawie Maciej Gurowski zapisał Zofii sumę 110 grzywien tytułem posagu oraz równowartość tej kwoty jako wiano.

Oba wpisy ukazują kontynuację strategii majątkowej rodu Gurowskich, polegającej na precyzyjnym regulowaniu kwestii posagowych oraz jasnym wyodrębnianiu części majątku przypadających poszczególnym członkom rodziny. Jednocześnie potwierdzają one powiązania Gurowskich z innymi wpływowymi rodzinami szlacheckimi regionu, takimi jak Orzeskowscy, Latalscy i Grylewscy, oraz pokazują, w jaki sposób dobra w Gurowie i Mikołajewicach pozostawały kluczowym elementem zabezpieczenia ekonomicznego kolejnych pokoleń.

• na podst. Teki Dworzaczka.

1559 rok

W księgach grodzkich i ziemskich poznańskich odnotowano zapisy dotyczące małżeństwa Jana Gwiazdowskiego oraz zabezpieczenia majątkowego jego przyszłej żony, Zofii Smoguleckiej. Oba wpisy odnoszą się do tej samej czynności prawnej i wzajemnie się uzupełniają, różniąc się jedynie użytym formularzem kancelaryjnym.

Jan Gwiazdowski wydał swojej narzeczonej Zofii, córce Piotra Smoguleckiego, znaczne dobra ziemskie tytułem zabezpieczenia małżeńskiego. Przedmiotem tej czynności była cała wieś Potrzanowo oraz wszystkie należące do niego części wsi Gurowo Kościelne wraz z osadą, a także Skrody i Jelitowo Puste, położone w powiecie gnieźnieńskim. Wartość wydanych dóbr została określona na sumę 2000 złotych polskich, co wskazuje na wysoką rangę majątku oraz znaczenie planowanego związku.

Zapisy te dokumentują formalne wydanie dóbr narzeczonej jeszcze przed zawarciem małżeństwa, co było powszechną praktyką wśród szlachty w drugiej połowie XVI wieku. Miało to na celu pełne zabezpieczenie interesów przyszłej żony oraz jasne określenie podstaw majątkowych nowej rodziny. Jednocześnie wpisy potwierdzają utrzymywanie się w rękach Gwiazdowskich dóbr wcześniej należących do kręgu Gurowa i Skrodów oraz ich rolę jako kluczowego elementu strategii majątkowej rodu.

Całość zapisów z 1559 roku ukazuje Jana Gwiazdowskiego jako właściciela rozległego i spójnego zespołu dóbr w powiecie gnieźnieńskim oraz potwierdza jego wejście w bliskie relacje rodzinne z rodem Smoguleckich, co dodatkowo wzmacniało pozycję społeczną i ekonomiczną obu rodzin.

• na podst. Teki Dworzaczka.

1560 roku

Jan Kakuliński, działając w imieniu własnym, swojej siostry Katarzyny oraz siostrzeńców Wojciecha i Zofii (dzieci Pawła Kramarza z Trzemeszna i jego zmarłej żony Anny Kakulińskiej), dokonał wymiany udziałów w kilku wsiach. Katarzyna była żoną Jana Janaczka, krawca z Wągrowca.

Jan Kakuliński przekazał w całości swoje udziały, a także udziały swojej siostry i siostrzeńców, w dobrach położonych w Potrzymowie, Gurowie Kościelnym, osadzie Skrody pustki w powiecie gnieźnieńskim. Te ziemie były spadkiem po zmarłym Janie Gwiazdowskim oraz należały wcześniej do jego braci: Piotra, Jakuba, Wacława i Aleksandra Gwiazdowskich.

W zamian za przekazane udziały, Jan Kakuliński oraz pozostali spadkobiercy otrzymali całe udziały we wsi Żółcze w powiecie gnieźnieńskim oraz dodatkową dopłatę w wysokości 100 złotych.

Transakcja jest typową wymianą ziem w XVI wieku między członkami rodziny i spadkobiercami. Jan Kakuliński i jego najbliższa rodzina zrezygnowali ze swoich części udziałów w kilku wsiach w zamian za udziały w jednej wsi i dodatkową gotówkę. To pozwalało skonsolidować własność w jednym miejscu, a jednocześnie zachować majątek w rodzinie i uniknąć sporów prawnych.

• na podst. Teki Dworzaczka.

1561 roku

W 1561 roku Katarzyna Kakulińska, żona Jana, obywatela Wągrowca, działając w towarzystwie swojego brata Jana Kakulińskiego oraz stryja Macieja Czeluścińskiego, dokonała ewikcji (przekazania lub sprzedaży praw spadkowych) na rzecz Piotra, Jakuba, Wacława i Aleksandra Gwiazdowskich. Synowie Wacława Gwiazdowskiego otrzymali dziedziczne udziały w wsiach: Potrzimowo, Gurowo Kościelne, osadzie Skrody pustki powiatu gnieźnieńskiego, które Katarzyna odziedziczyła wraz z siostrami Anną i Małgorzatą oraz bratem Janem po zmarłym Janie Gwiazdowskim, bracie ich wuja.

W tym samym roku Wojciech i Ambroży Drachowscy, działając w imieniu własnym oraz w imieniu kilku członków rodziny, w tym Anny (żony Marcina, sołtysa w Skarboszewie), Katarzyny (żony Jana „Dibała”, mieszczanina w Powidzu), Jadwigi i Barbary (panien Drachowskich) oraz Piotra i Jakuba Drachowskich, sprzedali całe swoje udziały w tych samych wsiach (Potrzimowo, Gurowo Kościelne, osada i pustki Skrody w powiecie gnieźnieńskim) Piotrowi, Jakubowi, Wacławowi i Aleksandrowi Gwiazdowskim za 1 000 złotych.

W dokumentach odnotowano, że transakcje te obejmowały zarówno udziały dziedziczne po zmarłym Janie Gwiazdowskim, jak i części należące do rodzeństwa Katarzyny – Anny, Małgorzaty i Jana. Całość przekazanych praw i udziałów miała na celu skonsolidowanie własności Gwiazdowskich w tych wsiach.

Wszystkie wpisy dokumentują proces konsolidacji własności ziemi po zmarłym Janie Gwiazdowskim, gdzie członkowie rodziny Kakulińskich i Drachowskich sprzedawali swoje dziedziczne udziały synom Wacława Gwiazdowskiego. Dzięki tym transakcjom, Gwiazdowscy stali się właścicielami całych wsi Potrzimowo, Gurowo Kościelne i Skrody pustki. Całość miała charakter typowy dla XVI-wiecznych transakcji rodzinnych: unikanie podziału majątku, zachowanie praw spadkowych w obrębie rodzin i klarowny zapis finansowy.

• na podst. Teki Dworzaczka.

1564 roku

Według ksiąg podatkowych z tegoż roku Gurowo ma kilku właścicieli lub dzierżawców i tak podatek wpłacili:

Jan Gurowski z jednego łanu ziemi, 2 zagrodników oraz karczmy.

Mikołaj Gurowski też z jednego łanu ziemi oraz 2 zagrodników.

Część Gurowa z nieodnotowanym w wykazie właścicielu: 1 łan ziemi kmiecej oraz 2 zagrodników (może to część należąca do rodziny Gwiazdowskich ?).

• Atlas historyczny Polski. Rejestry poborowe województwa kaliskiego w XVI w., red. M. Słoń, http://atlasfontium.pl
• (Według części historyków można przyjąć, że do uprawy łana ziemi, czyli w przybliżeniu 17 ha potrzeba było 11 osób, dorosłych i dzieci. Mogła być to rodzina kmiecia z parobkiem i jego rodziną lub dwóch kmieci, z których każdy gospodarzył na połowie łana ziemi. Natomiast zagrodnicy posiadali najczęściej tylko zagrodę i ewentualnie do 1/4 łana ziemi, komornicy nie posiadali domu i mieszkali w wynajętych izbach. W zamian za możliwość uprawy ziemi kmiecie i zagrodnicy byli zobowiązani do odrabiania pańszczyzny w folwarku pana wsi, i innych świadczeń na jego rzecz. Wymiar pańszczyzny uzależniony był od ilości uprawianej ziemi, cała ziemia we wsi, w tym też ta uprawiana przez kmieci i niekiedy zagrodników, stanowiła własność pana wsi. Znajdujące się na wsiach karczmy, wiatraki i młyny w olbrzymiej większości stanowiły własność właściciela wsi lub co było bardzo częste, tylko jej części, w tym przypadku wynajmowane były użytkownikom, na co roku odnawianą dzierżawę).

1565 roku

W 1565 roku Piotr i Jakub Gwiazdowscy, synowie zmarłego Wacława Gwiazdowskiego, działając w imieniu własnym oraz w imieniu swoich braci Wacława i Aleksandra, sprzedali całą swoją wieś Gurowo, wieś Potrzimowo oraz swoje i braci udziały w wsiach Jelitowo, Kościelne Gurowo, Michałkowicze i pustkach Skrody w powiecie gnieźnieńskim Krzysztofowi Iwieńskiemu z Tomic za 6 000 grzywien.

Był to zakup na tz. wyderkaf czyli z prawem wykupu. Praktycznie wyglądało to w ten sposób że Gwiazdowscy pożyczyli 6000 grzywien (1 grzywna to ok.200 gram srebra) od Iwieńskiego pod zastaw wymienionych wsi. Dalszą wzmiankę o tej transakcji znajdziemy pod rokiem 1575.

W tym samym roku Zofia, córka Piotra Smoguleckiego i żona Mikołaja Mieskowskiego, działając w towarzystwie Jana Smoguleckiego, brata stryjecznego, sprzedała Krzysztofowi Iwieńskiemu: całą wieś Potrzimowo, całe udziały w wsi Kościelne Gurowo, pustki Skrody oraz wieś Jelitowo w powiecie gnieźnieńskim, które wcześniej odziedziczyła po zmarłym Janie Gwiazdowskim. Transakcja obejmowała również dożywotnie prawa, nabyte w 1559 roku, a cena wyniosła 2 000 grzywien.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1568 roku

W 1568 roku w księgach grodzkich i ziemskich poznańskich odnotowano czynności prawne dotyczące podziału dóbr należących do rodziny Gurowskich. Dotyczyły one przekazania części majątku przez Mikołaja Gurowskiego jego synowi Marcinowi oraz późniejszego formalnego objęcia tych dóbr.

Mikołaj Gurowski, jeszcze za życia, przekazał Marcinowi tę część majątku dziedzicznego, która po jego śmierci miała mu przypaść w ramach podziału między braćmi: Janem, Sebastianem i Maciejem. Przekazanie obejmowało udziały we wsiach Gurowo Kościelne, będącej wsią zamieszkałą, oraz Skrody, określone jako pustki, a także zagrodę kmiecą położoną przy części Macieja Gurowskiego, zwanego Papież. Czynność ta miała na celu wcześniejsze i bezsporne uregulowanie spraw spadkowych.

Następnie Marcin Gurowski został sądownie intromitowany, czyli urzędowo wprowadzony w posiadanie części wsi Gurowo i Skrody należnych mu po ojcu na mocy działów braterskich. Akt ten potwierdzał jego prawa własności wobec osób trzecich i kończył proces przekazywania majątku.

Oba zapisy pokazują typowy dla XVI wieku sposób zabezpieczania sukcesji majątkowej w rodzinach szlacheckich, łączący darowiznę dokonaną za życia ojca z sądowym potwierdzeniem objęcia dóbr przez spadkobiercę.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1574 roku

W 1574 roku księgi grodzkie i ziemskie poznańskie odnotowały dwie czynności prawne związane z zabezpieczeniem majątkowym małżonek członków rodziny Gurowskich.

Pierwszy zapis dotyczy Anny Golemowskiej, córki Szymona Golemowskiego, żony Marcina Gurowskiego. Anna, działając w towarzystwie swego wuja Marcina Nadarzyckiego z Lewka, zrzekła się (czyli skasowała) wcześniejszej oprawy małżeńskiej zapisanej jej na wsiach Cielmowo i Gurowo Kościelne. Jednocześnie Marcin Gurowski zobowiązał się ustanowić na jej rzecz nową oprawę w wysokości 400 złotych polskich, zabezpieczoną wyłącznie na Gurowie Kościelnym. W zapisie wspomniany jest także Szymon Golemowski, brat rodzony Anny, co potwierdza jej pochodzenie rodzinne.

Drugi wpis dotyczy Jana Gurowskiego, który zapisał swojej żonie Małgorzacie, córce Macieja Szczycieńskiego, sumę 500 złotych polskich tytułem posagu i wiana. Zabezpieczenie to zostało ustanowione na połowie dóbr dziedzicznych Jana Gurowskiego we wsi Wielkie Gurowo w powiecie gnieźnieńskim. Była to standardowa forma ochrony interesów majątkowych żony na wypadek wdowieństwa lub sporów rodzinnych.

Oba zapisy ukazują typowe dla XVI-wiecznej szlachty praktyki prawne, polegające na sądowym regulowaniu opraw małżeńskich i zabezpieczaniu posagów na konkretnych dobrach ziemskich, co miało zapewnić kobietom ochronę ekonomiczną oraz jasność stosunków majątkowych w rodzinie.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1575 roku

W 1575 roku w księgach grodzkich i ziemskich poznańskich zapisano transakcję sprzedaży znacznego zespołu dóbr należących do rodziny Gwiazdowskich. Wacław i Aleksander Gwiazdowscy, bracia rodzeni, sprzedali Krzysztofowi Iwieńskiemu z Tomic całe swoje dziedziczne dobra: Potrzymowo, Jelitowo, Gurowo Kościelne (wieś osiadłą), Michałowicze oraz Skrody określone jako pustki, położone w powiecie gnieźnieńskim.

Celem tej sprzedaży było uwolnienie się przez Wacława i Aleksandra od zobowiązań finansowych, które ciążyły na dobrach z tytułu długów ich pozostałych braci rodzonych – Piotra i Jakuba Gwiazdowskich. Transakcja miała więc charakter nie tylko majątkowy, ale i oddłużeniowy, pozwalając sprzedającym uregulować rodzinne zobowiązania.

Cena sprzedaży wyniosła 6 000 grzywien, co wskazuje na znaczną wartość przekazywanego kompleksu dóbr. Zapis ten pokazuje typową dla XVI wieku praktykę zbywania całych zespołów majątkowych w celu spłaty długów rodzinnych oraz porządkowania sytuacji prawnej i finansowej rodu.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

Jest to najprawdopodobniej definitywna sprzedaż wymienionych dóbr, w celu uregulowania długu zaciągniętego w 1565 roku.

1575 roku

Marcin Gurowski na folwarku, dworze i ruchomościach we wsi Gurowo Kościelne zapisuje tytułem posagu i wiana Annie c. Szymona Golemowskiego żonie swojej.

• Teki Dworzaczka.

Jest to bardzo ciekawy wpis. Dowiadujemy się z niego że we wsi istniał folwark. Z ziemi folwarcznej szlachta nie płaciła podatku, więc nie wiemy jaki był duży. Mamy też wzmiankę o istnieniu dworu w miejscowości.

1581 roku.

W 1581 roku Jakub Gwiazdowski zatwierdził czynność prawną dokonaną przez jego brata Piotra Gwiazdowskiego, który działając w imieniu własnym oraz braci Wacława i Aleksandra, dokonał zamiany części dóbr w Potrzymowie, Gurowie Kościelnym i Skrodach na części Kuszkowską i Krawiecką we wsi Żołcze. Celem tej zamiany było uwolnienie Piotra i jego braci od zobowiązania finansowego wobec Jana Kakulińskiego.

Wpis ten pokazuje, że dobra Gwiazdowskich, a przynajmniej ich część nadal pozostawały w ich dyspozycji i służyły jako zabezpieczenie długów, co potwierdza kredytowy, a nie definitywnie sprzedażowy charakter wcześniejszych transakcji dotyczących tych majątków.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1594 roku

W 1594 roku w księgach grodzkich i ziemskich poznańskich zapisano dwie czynności prawne, które doprowadziły do skupienia udziałów rodzinnych w rękach Melchiora Gurowskiego.

Marcin Gurowski, syn nieżyjącego Mikołaja Gurowskiego oraz bratanek i spadkobierca zmarłego Jana Gurowskiego, przekazał Melchiorowi Gurowskiemu – synowi Macieja Gurowskiego – należne mu części dziedziczne we wsiach Gurowo Kościelne, będącej wsią osiadłą, oraz Skrody, określonych jako pustki, położonych w powiecie gnieźnieńskim. Czynność ta została potwierdzona przez żonę Marcina, Annę Golemowską, co było wymagane ze względu na jej prawa majątkowe.

Równolegle Wojciech Gurowski, syn Macieja Gurowskiego oraz bratanek i spadkobierca Jana Gurowskiego, przekazał wszystkie swoje części w tych samych wsiach swojemu bratu rodzonnemu Melchiorowi Gurowskiemu. Także w tym przypadku akt został potwierdzony przez żonę Wojciecha, Dorotę Kluczewską z Paruszewskich.

Oba zapisy pokazują świadome działanie zmierzające do scalenia rozdrobnionych udziałów rodzinnych w Gurowie Kościelnym i Skrodach w rękach jednego przedstawiciela rodu – Melchiora Gurowskiego – co było częstą praktyką wśród szlachty dążącej do zachowania integralności majątku.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1614 roku.

W 1614 roku Melchior Gurowski, syn zmarłego Macieja Gurowskiego z powiatu gnieźnieńskiego, dokonał sądowego zapisu majątkowego na rzecz swojej żony Heleny Trębnickiej. Helena była wdową po zmarłym Stanisławie Wilkowskim, co zostało wyraźnie zaznaczone w akcie.

Melchior zapisał jej sumę 500 złotych tytułem posagu, zabezpieczając ją na połowie swoich części w dobrach Gurowo Wielkie, Skrody (określone jako pustki) oraz Cielmowo, będącej wsią osiadłą. Zapis ten miał na celu ochronę interesów majątkowych żony, zwłaszcza na wypadek jego śmierci, i był typowym elementem regulowania stosunków małżeńskich wśród szlachty w początkach XVII wieku.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1699 roku

W 1699 roku Zofia z Cielmowskich, wdowa po Janie Wierzbińskim, wraz z dziećmi – Franciszkiem, Andrzejem oraz księdzem Władysławem Wierzbińskim, proboszczem humnickim – sprzedała dobra Gurowo w powiecie gnieźnieńskim rodzinie Dybrzyńskich–Malczewskich. Synowie występowali jako spadkobiercy zmarłego Jana Wierzbińskiego, a cała transakcja została dokonana wspólnie przez matkę i potomstwo.

Nabywcami dóbr była Teresa Dybrzyńska, wdowa po Jakubie Malczewskim, działająca razem ze swoimi dziećmi: Adamem, Franciszkiem, Stanisławem, Heleną – żoną Wojciecha Kraśnickiego – Anną, Konstancją i Marianną, którzy zostali wskazani jako rodzeństwo przyrodnie. Sprzedaż obejmowała całe dobra Gurowo i została zawarta za kwotę 17 500 złotych polskich.

Wpis ten ukazuje końcowy etap przejścia dóbr Gurowo z rąk rodu Wierzbińskich do nowej rodziny właścicieli oraz ilustruje typową dla końca XVII wieku praktykę wspólnej sprzedaży majątku przez wdowę i dzieci po zmarłym właścicielu.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

Pierwsza poł. XVIII wieku.

Kościół ulega zniszczeniu, nie wiadomo czy w wyniku kataklizmu czy też ze starości.

21 Styczeń 1714 roku

W podziemiach klasztoru franciszkanów w Gnieźnie pochowana została dziedziczka Gurowa Teresa Jastrzębska z Dobrzyńskich ( wdowa po Malczewskim).

1743 rok.

Powstaje nowy drewniany kościół. Według tradycji został on ufundowany przez miejscowego owczarza Jana Palucha.

31 Październik 1745 rok.

Łukasz i Anna z Godeckich Pniewscy nazwani posesjonatami części Górowa (czyli posiadaczami części wsi ale nie koniecznie właścicielami np. mogli być dzierżawcami).

• np. Teki Dworzaczka.

1746 rok

Franciszek Wyganowski i Marianna z Chełmickich nazwani posesorami (prawdopodobnie dzierżawcy, ale nie wykluczone że właściciele części) Gurowa.

• np. Teki Dworzaczka.

1774 roku

W 1774 roku doszło do sprzedaży wsi Gurowo w powiecie gnieźnieńskim, przeprowadzonej na podstawie kontraktu zawartego 17 listopada tego samego roku. Sprzedającymi byli Marcin Niedziałkowski, syn Wojciecha Niedziałkowskiego i zmarłej Anny z Łukowskich, działający wspólnie z żoną Jadwigą Sarnowską, córką Jana Sarnowskiego i zmarłej Teresy z Ulatowskich, a także Kasper Rudnicki, syn Wojciecha Rudnickiego i zmarłej Anny z Sarnowskich.

Nabywczynią dóbr została Teresa Trąmpczyńska, córka Stanisława Ottona Trąmpczyńskiego i Heleny z Kaliszkowskich, wdowa po zmarłym Ignacym Kurnatowskim. Cena sprzedaży wyniosła 26 601 złotych polskich, co wskazuje na znaczną wartość majątku.

Wpis ten dokumentuje definitywne przeniesienie własności wsi Gurowo na nową właścicielkę i pokazuje typową dla drugiej połowy XVIII wieku praktykę zawierania umów sprzedaży dóbr ziemskich z udziałem małżonków oraz współuprawnionych krewnych, co miało zapewnić pełną ważność prawną transakcji.

• Na podst. Teki Dworzaczka.

1802 rok.

Według opisu urzędowego z tegoż roku, sporządzonego dla departamentu skarbowego Prus Południowych, wynika że kościół w Gurowie nie posiada żadnych dochodów, a ziemie kościelne przywłaszczone zostały przez właścicieli tamtejszego dworu. Uregulowano wówczas dochody kościoła i wprowadzono w zamian za dziesięcinę opłatę w wys. 80 zł.

• Na podst. Hojdis Bogdan. Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej.

Gurowo na mapie z 1803 roku

1823 rok.

Umiera Teofila z Przyłubskich Chełmicka wdowa po Jakubie Chełmickim nazwana dziedziczką Gurowa i Żydowa.

• np. Teki Dworzaczka

1830 rok.

Piotr Chruścicki sędzia apelacyjny nazwany dziedzicem Gurowa i Żydowa.

• np. Teki Dworzaczka

1836 rok

Napoleon Schrader – posesor Gurowa (zarządca lub dzierżawca).

• np. Teki Dworzaczka.

1846 rok.

Właścicielem wsi jest P. Chełmicki. Miejscowość liczy 7 domów i 66 mieszkańców.

• J.A.Bobrowicz.- Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego – wyd. Lipsk 1846 rok.

Lata 80 XIX wieku.

Właścicielem liczącego 227 ha. majątku jest Bolesław Chełmicki.

W tych latach wieś liczy 6 domów i 117 mieszkańców.

• Na podst. Hojdis Bogdan. Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej.

1885 rok.

Pożar kościoła.

Nigdy nie doszło do odbudowy.

Znajdujący się w kościele, pochodzący z XVII wieku, czczony i uznany za cudowny przez miejscową ludność obraz Matki Boskiej zwany tutaj Gurowską, ocalał i został przeniesiony do kościoła w Żydowie gdzie znajduje się do dnia dzisiejszego.

• Na podst. Hojdis Bogdan. Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej.

Fot. Figura w miejscu dawnego kościoła.

1894 rok

W 1894 roku na łamach „Dziennika Poznańskiego” poinformowano o sprzedaży majątku ziemskiego Gurowo, położonego w powiecie witkowskim. Wieś, licząca około 1 000 mórg i należąca dawniej do rodziny Chełmickich, została sprzedana przez właściciela o nazwisku Mikulski. Transakcja miała charakter dobrowolny, a nabywcą był Niemiec, który zapłacił za majątek sumę 210 000 marek.

1909 rok.

Liczący 278 ha. majątek w Gurowie daje 3090 marek dochodu rocznie. Jest własnością Aleksandra Szczepkowskiego.

• Na podst. Księga adresowa Polskich właścicieli ziemskich w W.Ks. Poznańskim. Poznań 1909 rok.

Gurowo na mapie z 1911 roku

1930 rok.

Wieś liczy 95 mieszkańców. Największym właścicielem ziemskim jest w tym czasie Szczepkowski Aleksander.

• Księga adresowa Polski 1930 rok.

Archeologia

Według oświadczenia jednego z pracowników dawnego P.G.R-u. podczas kopania fundamentów miano przypadkowo natrafić na trzy ludzkie szkielety.

• Na podst. Hojdis Bogdan. Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej.

Cmentarz w Gurowie.

Wzdłuż drogi grobowce Chełmickich i Szczepkowskich dziedziców wsi, w głębi za widoczną bramą dalsza część cmentarza z grobem Edmunda Sobeckiego.

Legenda:

• Odległość podana jest od rynku w Gnieźnie do centrum opisywanej miejscowości.
• Dane statystyczne miejscowości pochodzą ze strony internetowej: Polska w liczbach.