Zmarli i Pochowani w Kędzierzynie w świetle Tek Dworzaczka
Teki Dworzaczka zachowały liczne wypisy z dawnych ksiąg metrykalnych, akt sądowych i prasy, wśród których znaleźć można również wzmianki o mieszkańcach Kędzierzyna oraz miejscowości należących do tutejszej parafii. Dotyczą one osób zmarłych, pochowanych, a także tych, których śmierć odnotowano w nekrologach lub innych przekazach źródłowych.
W artykule zebrano zachowane w Tekach Dworzaczka informacje o zmarłych i pochowanych związanych z Kędzierzynem, Szczytnikami, Lubochnią oraz innymi miejscowościami parafii. Część z nich można łączyć bezpośrednio z cmentarzem parafialnym w Kędzierzynie, inne stanowią cenny ślad po dawnych mieszkańcach i rodzinach związanych z tą społecznością.
Choć nie jest to pełny wykaz pochowanych, zestawienie to pozwala przywrócić pamięć o osobach, których losy zachowały się w dawnych źródłach – od dzieci i gospodarzy po ziemian, dzierżawców i parafian.
Osoby pochowane na cmentarzu parafialnym w Kędzierzynie
Kazimiera Pelagia Waliszewska
Kazimiera Pelagia Waliszewska zmarła 29 marca 1825 roku w Szczytnikach, należących do parafii kędzierzyńskiej. Była córką Romualda Waliszewskiego i Józefy z domu Szultze, związanych z miejscowym kluczem majątkowym. Dziewczynka przeżyła zaledwie rok i siedem miesięcy. W księdze parafialnej odnotowano, że została pochowana 31 marca 1825 roku. Wszystko wskazuje na to, że spoczęła na cmentarzu parafialnym w Kędzierzynie, gdzie grzebano zmarłych z miejscowości należących do parafii.
Kazimiera należała do rodziny, która w pierwszej połowie XIX wieku była silnie związana ze Szczytnikami. Jej ojciec Romuald Waliszewski występuje w księgach kędzierzyńskich jako posesor lub dzierżawca klucza szczytnickiego, a w metrykach zachowały się również zapisy dotyczące rodzeństwa zmarłej.
Antoni Radoszewski
W księdze parafii Kędzierzyn zachował się również zapis dotyczący Antoniego Radoszewskiego, który zmarł 28 stycznia 1848 roku w Truskołomie. W chwili śmierci miał 78 lat. Wpis odnotowuje jego pochówek 31 stycznia 1848 roku, co pozwala wiązać go z cmentarzem parafialnym w Kędzierzynie.
Radoszewski został określony w regescie jako „pos. d. Czeviniensium”, co może wskazywać na związek z dobrami lub posiadłością o tej nazwie, choć zapis ten wymagałby jeszcze dokładniejszej weryfikacji w oryginale metryki. Niezależnie od tego jest to jedna z nielicznych zachowanych w Tekach Dworzaczka wyraźnych wzmianek o osobie dorosłej pochowanej w obrębie parafii kędzierzyńskiej.
Tomasz Apolinary Mroziński
Do grona osób odnotowanych w księdze zgonów parafii Kędzierzyn należał także Tomasz Apolinary Mroziński, zmarły 24 kwietnia 1871 roku w Woli. W chwili śmierci miał 53 lata i 9 miesięcy. Regest określa go jako „Nob.”, a więc osobę szlachetnie urodzoną, oraz posesora folwarku Wola Skórzecka. Był synem Stanisława Mrozińskiego i Anieli z Biegańskich.
Choć sam skrótowy zapis nie podaje wprost miejsca pogrzebu, fakt wpisania go do księgi parafii Kędzierzyn pozwala przyjąć, że został pochowany na miejscowym cmentarzu parafialnym albo co najmniej jego zgon i pogrzeb zostały odnotowane przez kędzierzyńską parafię. Wzmianka ta pokazuje, że na cmentarzu parafialnym grzebano nie tylko chłopów i mieszkańców samego Kędzierzyna, ale również osoby należące do lokalnej warstwy ziemiańsko-folwarcznej.
Osoby związane z parafią Kędzierzyn, których pochówek wymaga potwierdzenia
Władysław Wichliński
W nekrologu opublikowanym w „Dzienniku Poznańskim” odnotowano śmierć Władysława Wichlińskiego, zmarłego 29 października 1782 roku w Kędzierzynie pod Gnieznem. W źródle wspomniano także jego żonę Stefanię Wichlińską z Wągrowieckich. Sam nekrolog potwierdza związek z Kędzierzynem, ale nie podaje miejsca pochówku. Możliwe, że został pochowany na miejscowym cmentarzu parafialnym, jednak wymagałoby to potwierdzenia w księgach metrykalnych lub innych źródłach.
Stefania Lipińska
W nekrologu opublikowanym w 1915 roku odnotowano śmierć Stefanii Lipińskiej, związanej z Kędzierzynem. Zmarła 9 września 1915 roku w Gietrzwałdzie, przeżywszy 60 lat. W zawiadomieniu pogrzebowym zaznaczono, że w imieniu rodziny występował ks. Witold Nowakowski z Kędzierzyna, co może wskazywać na rodzinne lub bliskie związki z miejscową parafią.
Na obecnym etapie badań brak jednak pewnych informacji pozwalających dokładniej ustalić jej pochodzenie, miejsce zamieszkania w Kędzierzynie czy stopień pokrewieństwa z rodziną Nowakowskich. Nekrolog pozostaje więc przede wszystkim świadectwem obecności Stefanii Lipińskiej w kręgu mieszkańców i osób związanych z parafią kędzierzyńską.
Źródła
- Teki Dworzaczka, Metrykalia > Katolickie > Część 9, parafia Kędzierzyn, nr 58685, 58700, 58701
- Teki Dworzaczka, Gazety > XIX wiek, nekrolog Władysława Wichlińskiego
- Teki Dworzaczka, Gazety > XIX wiek > Część 2, nekrolog Stefanii Lipińskiej
